Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Family Pride: Ποια η αλήθεια για το «παραδοσιακό» μοντέλο οικογένειας;

Γράφει ο Μάνος Κόκκινος

Οι έντονες διαμαρτυρίες κατά των παρελάσεων pride εγείρουν το ερώτημα του κατά πόσο αποτελούν πραγματική υπεράσπιση της παραδοσιακής οικογένειας, και κατά πόσο αποτελούν εκφράσεις μίσους σε ολόκληρες ομάδες συμπολιτών μας. Το παρόν άρθρο επιχειρεί να αποδείξει πως η έννοια της «παραδοσιακής» οικογένειας δεν είναι τόσο απτή, επομένως και η απάντηση στο παραπάνω ερώτημα είναι ότι μάλλον ισχύει το δεύτερο ενδεχόμενο.

Τα τελευταία χρόνια, η ελληνική δημόσια σφαίρα έχει υπάρξει μάρτυρας μιας έντονης αντιπαράθεσης: από τη μία πλευρά, τα φεστιβάλ υπερηφάνειας της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας· από την άλλη, οι συγκεντρώσεις του «Family Pride», όπου ομάδες που αυτοπροσδιορίζονται ως «Ελληνίδες Μάνες» ή «Ελληνική Ορθόδοξη Νεολαία» ζητούν την «υπεράσπιση της παραδοσιακής οικογένειας». Το ερώτημα όμως παραμένει θεμελιώδες: Ποια ακριβώς είναι αυτή η «παραδοσιακή οικογένεια» που καλούνται να υπερασπιστούν; 

Η παρούσα ανάλυση επιχειρεί να προσεγγίσει το ζήτημα όχι από την οπτική της μιας ή της άλλης παράταξης, αλλά μέσα από τα ίδια τα δεδομένα: την ιστορική εξέλιξη του θεσμού, τα στατιστικά στοιχεία της τελευταίας εικοσαετίας και τα πορίσματα της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας.

Η αντίληψη μιας διαχρονικά αμετάβλητης «παραδοσιακής οικογένειας» είναι ιστορικά προβληματική. Κατά τον 19ο και τον πρώιμο 20ό αιώνα, ο κυρίαρχος τύπος στην αγροτική Ελλάδα ήταν η εκτεταμένη πατριαρχική οικογένεια: πολλές γενιές υπό την εξουσία του πατριάρχη, με πρωταρχικό στόχο όχι τη συναισθηματική πληρότητα αλλά την οικονομική επιβίωση. 

Η αστική εκβιομηχάνιση της δεκαετίας του 1950 και τα μετεμφυλιακά χρόνια επέβαλαν σταδιακά το πυρηνικό μοντέλο (δύο γονείς με παιδιά). Ήδη από τη δεκαετία του 1980, ωστόσο, μεταρρυθμίσεις όπως η κατάργηση της προίκας και η θέσπιση του πολιτικού γάμου άρχισαν να διαβρώνουν τα «παραδοσιακά» πρότυπα.

Όπως παρατηρεί χαρακτηριστικά η κοινωνιολόγος Βάσω Αρτινοπούλου, «διαφορετικοί τύποι οικογενειακών δομών συνυπάρχουν σήμερα αρμονικά – μονοπρόσωπα νοικοκυριά, μονογονεϊκές οικογένειες, ζευγάρια με ή χωρίς παιδιά, σύμφωνα συμβίωσης, ζευγάρια του ίδιου φύλου – δίπλα στο πυρηνικό μοντέλο». Η «παραδοσιακή οικογένεια» που υμνείται σήμερα δεν είναι παρά μια εξιδανικευμένη στιγμή μιας συγκεκριμένης ιστορικής περιόδου, όχι μια διαχρονική σταθερά.

Ας δούμε, ωστόσο, τα πραγματικά δεδομένα για την ελληνική οικογένεια σήμερα:

Ι. Γάμοι και σύμφωνα συμβίωσης

Σύμφωνα με τα πλέον πρόσφατα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για το 2024, το ποσοστό των θρησκευτικών γάμων έχει υποχωρήσει στο 38,5% του συνόλου, από 89,6% το 1994. Αντίθετα, τα σύμφωνα συμβίωσης ανήλθαν σε 14.486, ενώ για πρώτη φορά καταγράφηκαν 192 γάμοι μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου.

ΙΙ. Διαζύγια και μονογονεϊκότητα

Τα διαζύγια το 2024 ανήλθαν σε 15.532, σημειώνοντας αύξηση 2,8% σε σχέση με το προηγούμενο έτος. Η αναλογία διαζυγίων ανά 100 γάμους έφτασε στο 42,4 , δηλαδή σχεδόν οι μισοί γάμοι καταλήγουν σε διαζύγιο. Οι μονογονεϊκές οικογένειες αποτελούν ήδη το 6,3% όλων των νοικοκυριών, με τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να δείχνουν ότι το ποσοστό των ελληνικών μονογονεϊκών νοικοκυριών ανέρχεται στο 3,8% των νοικοκυριών με παιδιά.

ΙΙΙ. Μονοπρόσωπα νοικοκυριά

Το πλέον εντυπωσιακό στοιχείο: τα μονοπρόσωπα νοικοκυριά αποτελούν σήμερα το 31% του συνόλου, έναντι 21,9% για τα πυρηνικά ζευγάρια με παιδιά. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η ΕΕ καταγράφει 76,1 εκατομμύρια ενήλικες που ζουν μόνοι χωρίς παιδιά, ενώ τα ζευγάρια με παιδιά έχουν μειωθεί κατά 6,3% από το 2016 έως το 2025 . Η Ελλάδα ακολουθεί μια ευρωπαϊκή τάση: τα νοικοκυριά ενός ή δύο ατόμων κυριαρχούν έναντι των πολύτεκνων οικογενειών.

ΙV. Γεννήσεις

Οι γεννήσεις το 2024 ανήλθαν σε 68.467 (μείωση 4,2%), ενώ οι θάνατοι ήταν 126.916 ( σχεδόν διπλάσιοι). Τα παιδιά που γεννιούνται εκτός γάμου έχουν αυξηθεί από 5,1% το 2004 σε 9,4% το 2015.

Επομένως το μοντέλο της «παραδοσιακής οικογένειας» (παντρεμένο ετερόφυλο ζευγάρι με παιδιά) δεν είναι πλέον η πλειοψηφία, είναι μία εκ των πολλών μορφών που συνυπάρχουν. Το Family Pride υπερασπίζεται, εν πολλοίς, μια πραγματικότητα που ήδη φθίνει.

Έχοντας εξετάσει τα «ψυχρά» δεδομένα, είναι απαραίτητο να εξετάσουμε και τα υπαρκτά επιχειρήματα υπέρ της συμπερίληψης:

Πρώτον, το κοινωνικό όφελος: Τι δείχνουν οι διεθνείς έρευνες;

Μια από τις συχνότερες αντιρρήσεις στην αναγνώριση ομόφυλων οικογενειών είναι ότι «τα παιδιά θα πάθουν ζημιά». Τι λέει όμως η ίδια η επιστημονική κοινότητα;

H Συστηματική Ανασκόπηση του 2025 από τους Jin και Mazrekaj που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Genus (Springer), συνέκρινε 46 μελέτες για την υγεία και ευημερία γονέων ομόφυλων και ετερόφυλων ζευγαριών. 

Τα ευρήματα είναι σαφή: «Οι ομόφυλοι και οι ετερόφυλοι γονείς δεν διαφέρουν ως προς την ψυχική υγεία, το συνολικό γονεϊκό στρες, την ποιότητα της σχέσης και τη συνολική κοινωνική υποστήριξη.» Συγκεκριμένα, από τις 14 μελέτες που εξέτασαν τα συμπτώματα κατάθλιψης, οι 9 δεν βρήκαν καμία διαφορά μεταξύ ομόφυλων και ετερόφυλων γονέων. 

Οι μόνες διαφορές που καταγράφηκαν ήταν: οι ομόφυλοι γονείς παρουσιάζουν υψηλότερη ικανοποίηση από τη ζωή και μεγαλύτερη υποστήριξη από φίλους, αλλά αντιμετωπίζουν περισσότερο στρες λόγω διακρίσεων και λιγότερη υποστήριξη από τις οικογένειες καταγωγής τους. 

Επιπλέον, μια δεύτερη συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση του 2025, που δημοσιεύθηκε στο Sexuality Research and Social Policy, εξέτασε 143 άρθρα σχετικά με οικογένειες ομόφυλων γονέων στο σχολικό περιβάλλον. Τα ευρήματα επιβεβαιώνουν ότι δεν υπάρχουν διαφορές μεταξύ των απόψεων εκπαιδευτικών και γονέων όσον αφορά την εσωτερικευμένη και εξωτερικευμένη συμπεριφορά των παιδιών. Με άλλα λόγια: το πρόβλημα δεν είναι η ικανότητα των ομόφυλων γονέων αλλά η κοινωνική απόρριψη που υφίστανται. Η νομική αναγνώριση δεν βλάπτει τα παιδιά, αντίθετα, άρει την ανασφάλεια.

Δεύτερον, ηθική και ανθρώπινα δικαιώματα: Το νομικό κενό

Στην Ελλάδα, η τεκνοθεσία από ομόφυλα ζευγάρια δεν προβλέπεται. Όπως επισημαίνει ο Νίκος Κουμouτζής, ερευνητής οικογενειακού δικαίου, οι απαγορεύσεις υιοθεσίας από ομόφυλα άτομα εγείρουν σοβαρά ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων ενώπιον του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου.

Ηθικά, η άρνηση αναγνώρισης του δεύτερου γονέα δεν «προστατεύει» κανέναν, απλώς αφήνει χιλιάδες παιδιά σε μια νομική ομηρία όπου μόνο ο βιολογικός γονέας έχει δικαιώματα. Δεν είναι θέμα «ιδεολογίας» αλλά πραγματικής ζωής παιδιών που ήδη υπάρχουν.

Τρίτον, και ίσως σημαντικότερον η πρακτική σκοπιά: Η οικογένεια ως δίχτυ ασφαλείας.

Ακόμα και από συντηρητική σκοπιά, η οικογένεια αποτελεί τον πυρήνα κοινωνικής συνοχής. Τα δεδομένα του Κέντρου Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών (ΚΕΠΕ) δείχνουν ότι οι ανισότητες που σχετίζονται με τη διατροφή είναι ιδιαίτερα έντονες στις μονογονεϊκές οικογένειες (36,3%), ενώ οι ενεργειακές ανισότητες πλήττουν δυσανάλογα τις μονογονεϊκές οικογένειες (19,0% για πατέρες μόνους) και τις πολύτεκνες οικογένειες (24,6%). 

Το ερώτημα, λοιπόν, είναι απλό: Γιατί να αποκλείουμε από αυτό το δίχτυ ασφαλείας οποιαδήποτε μορφή οικογένειας που λειτουργεί με αγάπη και υπευθυνότητα; Η κοινωνική συνοχή δεν ενισχύεται αποκλείοντας, ενισχύεται συμπεριλαμβάνοντας.

Εν τέλει ο ισχυρισμός του family pride περί της ύπαρξης «πραγματικής» οικογένειας δεν είναι όσο ισχυρός όσο θα ήθελαν να νομίζουν οι υποστηρικτές του. Η ρητορική του «κάτω τα χέρια από τα παιδιά μας» προϋποθέτει ότι υπάρχει κάποιος εξωτερικός κίνδυνος. Τα δεδομένα, ωστόσο, δείχνουν κάτι διαφορετικό: Οι πραγματικές απειλές για την ελληνική οικογένεια σήμερα είναι δημογραφικές (γεννήσεις μισές από τους θανάτους), οικονομικές και κοινωνικές.

Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία, το 26,9% του ελληνικού πληθυσμού (2,74 εκατομμύρια άτομα) βρίσκεται σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού, με το ποσοστό φτώχειας στις μονογονεϊκές οικογένειες να φτάνει το 43,7%. 

Η αναγνώριση ομόφυλων ζευγαριών δεν προκάλεσε την πτώση των θρησκευτικών γάμων, αυτή η οποία ξεκίνησε δεκαετίες νωρίτερα. Η συμπερίληψη δεν «απειλεί» την ετερόφυλη οικογένεια, όπως η ύπαρξη του πολιτικού γάμου δεν εξάλειψε τον θρησκευτικό.

Τελικώς, βανάλυση των ιστορικών, στατιστικών και ερευνητικών δεδομένων οδηγεί σε ένα σαφές συμπέρασμα:

Η «παραδοσιακή οικογένεια» δεν είναι ένας διαχρονικός θεσμός που απειλείται από εξωτερικούς εχθρούς. Είναι μια ιστορική συγκυρία που ήδη μεταβάλλεται, όπως πάντα μεταβαλλόταν. Τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για το 2024 είναι αμείλικτα: περισσότερα μονοπρόσωπα νοικοκυριά, περισσότερα διαζύγια, λιγότεροι γάμοι, γήρανση πληθυσμού. Η ελληνική οικογένεια δεν χρειάζεται «υπεράσπιση» από φανταστικούς εχθρούς , χρειάζεται ουσιαστική στήριξη: παιδικοί σταθμοί, στεγαστική πολιτική, ισορροπία εργασίας-οικογένειας. Και χρειάζεται, επίσης, να αναγνωρίσει την πραγματικότητα της ίδιας της της πολυμορφίας: μονογονεϊκές, άτεκνα ζευγάρια, ομόφυλες οικογένειες, συμφωνήσαντες σύμβιοι, μονοπρόσωπα νοικοκυριά. Αυτές δεν είναι «απειλές», αυτή είναι η ελληνική πραγματικότητα του 2026. Το Family Pride μπορεί να διαφωνεί με αυτή την πραγματικότητα. Αλλά τα νούμερα, όπως και οι ζωές των ανθρώπων, δεν αλλάζουν με συνθήματα.

Σχόλια

Δημοφιλή Κείμενα

Γενική Συνέλευση Παντείου: Επίθεση εναντίον κυβέρνησης και ΕΜΠ για το Πολυτεχνείο και αντιπαράθεση ΕΑΑΚ και Ελευθεριακού Στεκιού

Γράφει ο Νικόλας Βίτσος Στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, την Πέμπτη 12 Νοεμβρίου, πραγματοποιήθηκε η γενική συνέλευση των φοιτητών. Στη γενική συνέλευση συζητήθηκαν θέματα που αφορούν τη φοιτητική κοινότητα. Η συνέλευση έγινε ενόψει του εορτασμού της επετείου της εξέγερσης του Πολυτεχνείου. Γι' αυτό στη γενική συνέλευση απηύθυναν λόγο αρχικά ένα μέλος του ΔΣ του Συνδέσμου Φυλακισθέντων και Εξορισθέντων Αντιστασιακών, καθώς και ένας επιζών της εξέγερσης του Πολυτεχνείου.  Οι δύο ομιλητές κάλεσαν τους φοιτητές να συνεχίσουν να αγωνίζονται για τα ιδανικά για τα οποία αγωνίστηκαν και εκείνοι.  Στη συνέλευση τον λόγο πήραν οι φοιτητικές παρατάξεις πλην της ΔΑΠ-ΝΔΦΚ. Πέρα από τις φοιτητικές παρατάξεις, τον λόγο πήραν, παρά την αντίδραση όλων των παρατάξεων, και άτομα από το Ελευθεριακό Στέκι Παντείου. Πλαίσια κατέθεσαν η ΠΚΣ (89 ψήφοι), τα ΕΑΑΚ (64), η ΠΑΣΠ (64), η ΕΡΑ (19), η ΡΕΒΑΝΣ (9) και οι Αγωνιστικές Κινήσεις (1). ​Η ΠΚΣ κάλεσε τους φοιτητές να τιμήσουν το τριήμερο του Πολυτεχνείου μ...

Το «Εργαλειοποιημένο» Πολυτεχνείο: Πώς γεννήθηκε ο μύθος και γιατί επιμένει

Γράφει ο Μάνος Κόκκινος Κάθε Νοέμβριο, η ελληνική δημόσια σφαίρα επιστρέφει σε έναν κυκλικό καβγά για την εξέγερση του Πολυτεχνείου. Τα τελευταία χρόνια, όμως, παρατηρείται μια ανησυχητική μετατόπιση: το επίκεντρο της συζήτησης μετακινείται από το «ποια είναι η ιστορική σημασία της εξέγερσης» στο «αν η εξέγερση έχει εργαλειοποιηθεί», και, ακόμη χειρότερα, στο αν έχει στηθεί εξαρχής με πολιτικά κίνητρα. Μια έννοια που ανήκε στην ιστορική κοινωνιολογία μετατράπηκε σε όπλο με το οποίο κάποιοι χτυπούν την ίδια την ύπαρξη του γεγονότος.  Ζητούμενο δεν είναι να ληφθεί θέση σε μια τόσο ατεκμηρίωτη διαφωνία, αλλά να εξεταστούν οι λόγοι για τους οποίους υπάρχει σύγχυση γύρω από το ζήτημα εξ αρχής. Η αφήγηση της «εργαλειοποίησης» δεν έχει μία και μοναδική πηγή. Το πρώτο στρώμα προέρχεται από την εσωτερική αυτοκριτική των ίδιων των συμμετεχόντων. Ήδη το 1976, η αριστερή επιθεώρηση Εργατική Πάλη κατηγορούσε τους μεταρρυθμιστές ότι «έκαναν τον λαό να ξεχάσει την προδοσία τους».  Το 1988, η...

Τελικά το πανεπιστήμιο είναι ένας χώρος ελεύθερης σκέψης και παιδείας ή ένα πρότυπο πειθαρχίας;

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΤΟΥ SPI ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ Γράφει η Μαρία Καραντινάκη Τελικά το πανεπιστήμιο είναι ένας χώρος ελεύθερης σκέψης και παιδείας ή ένα πρότυπο πειθαρχίας; Ενόψει της εξεταστικής, και της κατάστασης άγχους που επικρατεί μέσα στις αίθουσες εν ώρα της εξέτασης, ήρθε στο μυαλό μου το κατά πόσο η διαδικασία τόσο της εξεταστικής αλλά και του τρόπου εξέτασης μας βάζει σε ένα βαθύτερο κοινωνικοπολιτικό στόχαστρο. Πώς η εξεταστική ως ένα «πειθαρχικό μέσο» αντικρούει τη χαρά της μάθησης και έρχεται σε αντίθεση με την όλη φιλοσοφία της ακαδημαϊκής μάθησης; Για όλους μας οι περίοδοι της εξεταστικής είναι μια μορφή «φοιτητικού βασάνου». Το πανεπιστήμιο υποτίθεται πως είναι ένας χώρος ελεύθερης σκέψης, αμφισβήτησης και στοχασμού. Στην πραγματικότητα όμως, η εξεταστική δίνει ένα δυνατό σοκ ρεαλισμού στην ρομαντική σκοπιά της στοχαστικής φιλοσοφίας της μάθησης. Στην εξεταστική τα πράγματα λειτουργούν σε μια γραμμή παραγωγής. Τα έδρανα απομακρυσμένα, επιτηρητές συνεχώς να ελέγχουν για τη σωστή λειτ...

Γενικά Συλλαλητήρια 2026.10.21: Παρασκήνιο, Αιτήματα και Αναβρασμός ενόψει Εθνικών Εκλογών

  Από το SPI Newsroom Μεγάλη η σημερινή κινητοποίηση των φοιτητικών συλλόγων και παρατάξεων στο πανεκπαιδευτικό συλλαλητήριο στην Αθήνα. Οι Αθηναϊκοί ΦΣ συνεχίζουν ακάθεκτοι να διεκδικούν τα αιτήματά τους για δωρεάν παιδεία, διοργανώνοντας κοινοί συνεναίσι συλλαλητήριο για σήμερα, 21 Οκτωβρίου. Το μέτρο αυτό συμπληρώνει τη διαμαρτυρία που λαμβάνει χώρα στην πλατεία Συντάγματος και περιλαμβάνει στήσιμο σκηνών ως ένδειξη αμετανόητης στάσης έναντι στα μέτρα που αφορούν τις στεγαστικές φορολογικές ανάγκες που αποφασίστηκαν πρόσφατα. Σήμερα, 21 Οκτωβρίου, τα συλλαλητήρια ανά τη χώρα σημείωσαν σημαντική δυναμική. Η ATTACK στα AEI υπογράμμισε τη σημασία των συγκεντρώσεων και φοιτητικών κινητοποιήσεων με την αναφορά της στα αντίστοιχα κινήματα της Αλβανίας (Κίνημα των Φλαμίνγκο), της Γαλλίας, της Βραζιλίας, της Πορτογαλίας, της Ισπανίας και της Ινδίας (Κίνημα της Κατσαρίδας). Σχεδόν κάθε «φοιτητούπολη»- Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Πάτρα, Ιωάννινα, Κομοτηνή, Ρέθυμνο, Βόλος, Χανιά, Ηράκλειο- κάλεσε ...

Το μαθηματικό παράδοξο της κάλπης: Όταν η πλειοψηφία εγγυάται τη λανθασμένη απόφαση

Γράφει η Νεφέλη Αναστασοπούλου-Ζωντανού Είναι η πλειοψηφία πάντα σοφή; Από την «Αλληγορία του Πλοίου» του Πλάτωνα έως τη σύγχρονη θεωρία πιθανοτήτων, τα συμπεράσματα είναι δυσοίωνα. Η δημόσια συζήτηση εστιάζει επανειλημμένα στο φαινόμενο της αποχής από τις εκλογές και στην επιτακτική ανάγκη καταπολέμησής του. Πράγματι, τα ποσοστά αποχής στην Ελλάδα κυμαίνονται συχνά κοντά στο 40%, ξεπερνώντας το 47% τον Ιούνιο του 2023 (ιστορικό αρνητικό ρεκόρ). Μήπως, όμως, το κυρίαρχο αφήγημα «η αποχή είναι πρόβλημα, και πρέπει να πείσουμε τον κόσμο να ψηφίσει» αποτελεί λάθος εστίαση; Κι αυτό γιατί το πιο σημαντικό ερώτημα δεν είναι πόσοι ψηφίζουν, αλλά πόσο ουσιαστικά ψηφίζουν. Την απάντηση σε αυτό επιχειρεί να δώσει το Θεώρημα του Condorcet (1785): όταν κάθε ψηφοφόρος έχει πάνω από 50% πιθανότητα να κάνει τη «σωστή» επιλογή (π.χ. 60%), τότε όσο μεγαλώνει το εκλογικό σώμα, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα η πλειοψηφία να καταλήξει στη σωστή απόφαση. Για παράδειγμα, η πιθανότητα αυτή ανεβαίνει σε 64,8% με...