Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Τελικά το πανεπιστήμιο είναι ένας χώρος ελεύθερης σκέψης και παιδείας ή ένα πρότυπο πειθαρχίας;


ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΤΟΥ SPI ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ

Γράφει η Μαρία Καραντινάκη

Τελικά το πανεπιστήμιο είναι ένας χώρος ελεύθερης σκέψης και παιδείας ή ένα πρότυπο πειθαρχίας; Ενόψει της εξεταστικής, και της κατάστασης άγχους που επικρατεί μέσα στις αίθουσες εν ώρα της εξέτασης, ήρθε στο μυαλό μου το κατά πόσο η διαδικασία τόσο της εξεταστικής αλλά και του τρόπου εξέτασης μας βάζει σε ένα βαθύτερο κοινωνικοπολιτικό στόχαστρο. Πώς η εξεταστική ως ένα «πειθαρχικό μέσο» αντικρούει τη χαρά της μάθησης και έρχεται σε αντίθεση με την όλη φιλοσοφία της ακαδημαϊκής μάθησης;

Για όλους μας οι περίοδοι της εξεταστικής είναι μια μορφή «φοιτητικού βασάνου». Το πανεπιστήμιο υποτίθεται πως είναι ένας χώρος ελεύθερης σκέψης, αμφισβήτησης και στοχασμού. Στην πραγματικότητα όμως, η εξεταστική δίνει ένα δυνατό σοκ ρεαλισμού στην ρομαντική σκοπιά της στοχαστικής φιλοσοφίας της μάθησης. Στην εξεταστική τα πράγματα λειτουργούν σε μια γραμμή παραγωγής. Τα έδρανα απομακρυσμένα, επιτηρητές συνεχώς να ελέγχουν για τη σωστή λειτουργία της εξεταστικής διαδικασίας.

Στην ουσία όλοι χαρακτηριζόμαστε από έναν αριθμό μητρώου και περιμένουμε ένα πέντε για να «ξεφορτωθούμε» το μάθημα από την πλάτη μας. Και εγώ, όπως και οι περισσότεροι φοιτητές, δεν στοχεύουμε μόνο στην πλήρη κατανόηση και αποκόμιση της μάθησης, αλλά στο να περάσουμε το μάθημα για να «μην το έχουμε για Σεπτέμβρη».

Όμως υποτίθεται ότι η σχολική νοοτροπία της παπαγαλίας στα πανεπιστήμια έχει αποσυρθεί. Εφόσον μελετάς για κάτι το οποίο σε ενδιαφέρει στην πραγματικότητα, ο στόχος σου δεν πρέπει να είναι καθαρά βαθμοθηρικός, αλλά να κατανοήσεις και να μελετήσεις σε βάθος το σχετικό με το αντικείμενό σου εξεταζόμενο μάθημα. 

Μήπως η πολιτική γραμμή και το ίδιο το σύστημα προσπαθούν υποσυνείδητα να διαμορφώσουν μια κοινωνία που ακολουθεί οδηγίες (στο παράδειγμά μας η απομνημόνευση μέσω των συγγραμμάτων) και όχι να αναπτύξει τη δική της θέση;

Πράγματι, η εξεταστική είναι ένας τρόπος προετοιμασίας για τη μετέπειτα επαγγελματική μας πορεία. Μαθαίνουμε να δουλεύουμε με deadlines, να δεχόμαστε τις αξιολογήσεις των άλλων, να αντιμετωπίζουμε την πίεση και τον φόρτο εργασίας. Η κοινωνική γραμμή του θέματος, σύμφωνα και με τη θεωρία του Φουκώ, αναδεικνύει πως στην ουσία η «αξία» μας αναλογεί στην «παραγωγικότητά» μας. Κάτι σίγουρα χρήσιμο για την εργασιακή σταδιοδρομία, αλλά κάνοντας την ατομική αξία να απαλλοτριώνεται. 

Το πανεπιστήμιο όμως είναι ένας χώρος ελεύθερης σκέψης και συνδιαλογής. Για να αναπτυχθούν αυτές οι σχέσεις με τους συμφοιτητές μας, πρέπει να υπάρχει και ο απαιτούμενος ελεύθερος χρόνος. Όταν υπάρχει η πίεση του χρόνου και το βάρος της «αποτυχίας», δεν δίνεται χώρος για τη συλλογική σκέψη, παρά για την ατομική λειτουργία.

Έτσι, η αποτυχία «ατομικοποιείται». Το σύστημα συνδέει την αποτυχία του φοιτητή με την προσωπική προσπάθεια. Χάνεται έτσι η συλλογική αναζήτηση της αιτίας που αποτύχαμε.

Γιατί υπάρχουν μαθήματα στα οποία η επιτυχία των φοιτητών είναι κάτω του 50%; Φταίει το ότι δεν έκανες εσύ καλή διαχείριση χρόνου, αγχώθηκες, ή η παράλογη ύλη χωρίς την αντίστοιχη παράδοση; Έτσι ο καθένας κλείνεται στο δωμάτιό του αναρωτώμενος τι έκανε και κόπηκε, χωρίς να υπάρχει μια συλλογική αμφισβήτηση που θα διεκδικήσει καλύτερες μεθόδους εκποίησης της γνώσης, συνεπαγόμενες από καλύτερες συνθήκες μάθησης.

Η εξεταστική θα μπορούσε να παρομοιαστεί με ένα ατομικό σπορ επιβίωσης. Ποιος πήρε 9, γιατί πήρε αυτός 8 και όχι εγώ, τι καλύτερο έκανε. Κάθεσαι στο αμφιθέατρο και ξαφνικά ο διπλανός σου είναι κατά κάποιο τρόπο ο αντίπαλος. Το σύστημα σπάει τους θεσμούς κοινωνικής αλληλεγγύης και προάγει τον ανταγωνισμό, όπως και μετέπειτα θα συμβεί στο εργασιακό περιβάλλον. Η συλλογικότητα που θα κάνει τον πανεπιστημιακό χώρο καλύτερο χάνεται ανάμεσα στον ανταγωνισμό των προσωπικών επιδόσεων.

Για αυτό λοιπόν η γνώση μετατρέπεται απλώς σε ένα χαρτί το οποίο θα «εξαργυρώσεις» με την είσοδό σου στην αγορά εργασίας. Οι ανθρωπιστικές, κοινωνικές και φιλοσοφικές επιστήμες χάνουν εντελώς τον σκοπό της ανάπτυξης της κριτικής σκέψης, καθώς αναγκάζονται να συμπυκνώνονται σε 10 ερωτήσεις multiple choice. Οι επιστήμες αυτές από τα αρχαία χρόνια έχουν φτιαχτεί για να μας κάνουν σκεπτόμενους πολίτες. Όταν η ύλη αυτή συμπυκνώνεται και αποστηθίζεται μηχανικά, απονεκρώνεται πολιτικά και κοινωνικά.

Εδώ έρχεται το αρχικό ερώτημα: Κατά πόσο η εξεταστική λοιπόν αποτελεί απλώς άλλο ένα βάρος των φοιτητών, μια «δύσκολη περίοδο του χρόνου», ή αποτελεί ακόμα ένα πολιτικό εργαλείο διαμόρφωσης των κοινωνικών και πολιτικών σκέψεων των νέων;

Η γνώση λοιπόν είναι ένα εργαλείο που βοηθάει τους ανθρώπους, τόσο σε ατομικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο, να αναγνωρίζουν την πραγματικότητα γύρω τους και να γίνονται καλύτεροι. Η αληθινή μόρφωση ξεκινάει όταν απομυθοποιείται η παπαγαλία της εξεταστικής, η κλασική ερώτηση του «πόσα πέρασες», και ο φόβος της αποτυχίας. Ο μορφωτικός στόχος είναι να απορροφήσουμε τη γνώση, κι ας χρειαστεί να δώσουμε το μάθημα και 10 φορές!

Σχόλια

Δημοφιλή Κείμενα

Γενική Συνέλευση Παντείου: Επίθεση εναντίον κυβέρνησης και ΕΜΠ για το Πολυτεχνείο και αντιπαράθεση ΕΑΑΚ και Ελευθεριακού Στεκιού

Γράφει ο Νικόλας Βίτσος Στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, την Πέμπτη 12 Νοεμβρίου, πραγματοποιήθηκε η γενική συνέλευση των φοιτητών. Στη γενική συνέλευση συζητήθηκαν θέματα που αφορούν τη φοιτητική κοινότητα. Η συνέλευση έγινε ενόψει του εορτασμού της επετείου της εξέγερσης του Πολυτεχνείου. Γι' αυτό στη γενική συνέλευση απηύθυναν λόγο αρχικά ένα μέλος του ΔΣ του Συνδέσμου Φυλακισθέντων και Εξορισθέντων Αντιστασιακών, καθώς και ένας επιζών της εξέγερσης του Πολυτεχνείου.  Οι δύο ομιλητές κάλεσαν τους φοιτητές να συνεχίσουν να αγωνίζονται για τα ιδανικά για τα οποία αγωνίστηκαν και εκείνοι.  Στη συνέλευση τον λόγο πήραν οι φοιτητικές παρατάξεις πλην της ΔΑΠ-ΝΔΦΚ. Πέρα από τις φοιτητικές παρατάξεις, τον λόγο πήραν, παρά την αντίδραση όλων των παρατάξεων, και άτομα από το Ελευθεριακό Στέκι Παντείου. Πλαίσια κατέθεσαν η ΠΚΣ (89 ψήφοι), τα ΕΑΑΚ (64), η ΠΑΣΠ (64), η ΕΡΑ (19), η ΡΕΒΑΝΣ (9) και οι Αγωνιστικές Κινήσεις (1). ​Η ΠΚΣ κάλεσε τους φοιτητές να τιμήσουν το τριήμερο του Πολυτεχνείου μ...

Το «Εργαλειοποιημένο» Πολυτεχνείο: Πώς γεννήθηκε ο μύθος και γιατί επιμένει

Γράφει ο Μάνος Κόκκινος Κάθε Νοέμβριο, η ελληνική δημόσια σφαίρα επιστρέφει σε έναν κυκλικό καβγά για την εξέγερση του Πολυτεχνείου. Τα τελευταία χρόνια, όμως, παρατηρείται μια ανησυχητική μετατόπιση: το επίκεντρο της συζήτησης μετακινείται από το «ποια είναι η ιστορική σημασία της εξέγερσης» στο «αν η εξέγερση έχει εργαλειοποιηθεί», και, ακόμη χειρότερα, στο αν έχει στηθεί εξαρχής με πολιτικά κίνητρα. Μια έννοια που ανήκε στην ιστορική κοινωνιολογία μετατράπηκε σε όπλο με το οποίο κάποιοι χτυπούν την ίδια την ύπαρξη του γεγονότος.  Ζητούμενο δεν είναι να ληφθεί θέση σε μια τόσο ατεκμηρίωτη διαφωνία, αλλά να εξεταστούν οι λόγοι για τους οποίους υπάρχει σύγχυση γύρω από το ζήτημα εξ αρχής. Η αφήγηση της «εργαλειοποίησης» δεν έχει μία και μοναδική πηγή. Το πρώτο στρώμα προέρχεται από την εσωτερική αυτοκριτική των ίδιων των συμμετεχόντων. Ήδη το 1976, η αριστερή επιθεώρηση Εργατική Πάλη κατηγορούσε τους μεταρρυθμιστές ότι «έκαναν τον λαό να ξεχάσει την προδοσία τους».  Το 1988, η...

Γενικά Συλλαλητήρια 2026.10.21: Παρασκήνιο, Αιτήματα και Αναβρασμός ενόψει Εθνικών Εκλογών

  Από το SPI Newsroom Μεγάλη η σημερινή κινητοποίηση των φοιτητικών συλλόγων και παρατάξεων στο πανεκπαιδευτικό συλλαλητήριο στην Αθήνα. Οι Αθηναϊκοί ΦΣ συνεχίζουν ακάθεκτοι να διεκδικούν τα αιτήματά τους για δωρεάν παιδεία, διοργανώνοντας κοινοί συνεναίσι συλλαλητήριο για σήμερα, 21 Οκτωβρίου. Το μέτρο αυτό συμπληρώνει τη διαμαρτυρία που λαμβάνει χώρα στην πλατεία Συντάγματος και περιλαμβάνει στήσιμο σκηνών ως ένδειξη αμετανόητης στάσης έναντι στα μέτρα που αφορούν τις στεγαστικές φορολογικές ανάγκες που αποφασίστηκαν πρόσφατα. Σήμερα, 21 Οκτωβρίου, τα συλλαλητήρια ανά τη χώρα σημείωσαν σημαντική δυναμική. Η ATTACK στα AEI υπογράμμισε τη σημασία των συγκεντρώσεων και φοιτητικών κινητοποιήσεων με την αναφορά της στα αντίστοιχα κινήματα της Αλβανίας (Κίνημα των Φλαμίνγκο), της Γαλλίας, της Βραζιλίας, της Πορτογαλίας, της Ισπανίας και της Ινδίας (Κίνημα της Κατσαρίδας). Σχεδόν κάθε «φοιτητούπολη»- Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Πάτρα, Ιωάννινα, Κομοτηνή, Ρέθυμνο, Βόλος, Χανιά, Ηράκλειο- κάλεσε ...

Το μαθηματικό παράδοξο της κάλπης: Όταν η πλειοψηφία εγγυάται τη λανθασμένη απόφαση

Γράφει η Νεφέλη Αναστασοπούλου-Ζωντανού Είναι η πλειοψηφία πάντα σοφή; Από την «Αλληγορία του Πλοίου» του Πλάτωνα έως τη σύγχρονη θεωρία πιθανοτήτων, τα συμπεράσματα είναι δυσοίωνα. Η δημόσια συζήτηση εστιάζει επανειλημμένα στο φαινόμενο της αποχής από τις εκλογές και στην επιτακτική ανάγκη καταπολέμησής του. Πράγματι, τα ποσοστά αποχής στην Ελλάδα κυμαίνονται συχνά κοντά στο 40%, ξεπερνώντας το 47% τον Ιούνιο του 2023 (ιστορικό αρνητικό ρεκόρ). Μήπως, όμως, το κυρίαρχο αφήγημα «η αποχή είναι πρόβλημα, και πρέπει να πείσουμε τον κόσμο να ψηφίσει» αποτελεί λάθος εστίαση; Κι αυτό γιατί το πιο σημαντικό ερώτημα δεν είναι πόσοι ψηφίζουν, αλλά πόσο ουσιαστικά ψηφίζουν. Την απάντηση σε αυτό επιχειρεί να δώσει το Θεώρημα του Condorcet (1785): όταν κάθε ψηφοφόρος έχει πάνω από 50% πιθανότητα να κάνει τη «σωστή» επιλογή (π.χ. 60%), τότε όσο μεγαλώνει το εκλογικό σώμα, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα η πλειοψηφία να καταλήξει στη σωστή απόφαση. Για παράδειγμα, η πιθανότητα αυτή ανεβαίνει σε 64,8% με...