«Η ακροδεξιά παγίδα της Gen Z»

Γράφει η Μαρία Καραντινάκη

Τα τελευταία χρόνια η άνοδος της ακροδεξιάς στην Ευρώπη είναι όλο και πιο συχνό φαινόμενο. Το target group 18-24 στις ευρωεκλογές, αλλά και στις εθνικές εκλογές των ευρωπαϊκών χωρών, φαίνεται να στρέφεται ολοένα και περισσότερο προς τη δεξιά. Είδαμε την άνοδο του Rassemblement National στη Γαλλία, του Vox στην Ισπανία και του AfD στη Γερμανία. 

Αυτό αυτόματα αναιρεί την αντίληψη πως η νεολαία είναι «από τη φύση της» ριζοσπαστική και θα φέρει την αλλαγή στον κόσμο. Τι κάνει όμως τους νέους να στρέφονται προς τις δεξιές αντιλήψεις και εκλογικές επιλογές; Κατά πόσο η προπαγάνδα αποτελεί τη φύση του προβλήματος (όπως πάντοτε γίνεται ιστορικά) και κατά πόσο οι ίδιοι οι νέοι στρέφονται αυτόβουλα προς αυτή;

Η άνοδος της ακροδεξιάς κυρίως στις νεανικές ηλικίες αποδεικνύει πως η συστημική απογοήτευση, αντί να μεταβάλλεται σε αριστερή χειραφέτηση, καταλήγει σε συντηρητική και αντιδραστική ψήφο. Ο λόγος της κοινωνικής προπαγάνδας εξηγείται με την οικονομική κατάσταση που διανύουμε ως Gen Z. Είμαστε η πρώτη γενιά που θα κληθεί να ζήσει χειρότερα από τους γονείς της. Το μεγαλύτερο ιστορικά παράδειγμα ανόδου της ακροδεξιάς συνέβη μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο και τις συνθήκες οικονομικής εξαθλίωσης που κλήθηκε να αντιμετωπίσει η Γερμανία.

Έτσι λοιπόν, στους καιρούς της ακρίβειας, της εργασιακής αφάνειας και της στεγαστικής κρίσης, είναι λογικό οι νέοι, απογοητευμένοι από την «αποτυχία» της κεντροαριστεράς και της κεντροδεξιάς, να νιώθουν μέσω της προπαγάνδας που τους «πλασάρεται» πως το αίτιο των οικονομικών τους προβλημάτων είναι «οι ξένοι που μας παίρνουν τις δουλειές».

Η anti-woke προπαγάνδα που έχουμε δει επανειλημμένα να ποστάρεται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν είναι τόσο ανησυχητική όσο τα ίδια τα σχόλια που υποστηρίζουν ακροδεξιές συμπεριφορές. 

Στο viral βίντεο της φοιτήτριας Κοινωνιολογίας στο Ρέθυμνο, τα περισσότερα σχόλια εξέφραζαν τη στήριξή τους προς τη συγκεκριμένη κοπέλα, επισυνάπτοντας φωτογραφίες του Ηλία Κασιδιάρη, στελέχους της τρομοκρατικής/εγκληματικής οργάνωσης της Χρυσής Αυγής. Έτσι, ακόμα κι αν δεν έχουμε πάντα απτές αποδείξεις για την άνοδο της ακροδεξιάς συγκεκριμένα στην Ελλάδα, η ακροδεξιά νοοτροπία βρίσκεται σίγουρα εγκιβωτισμένη στο μυαλό πολλών νέων.

Στις 7 Οκτωβρίου του 2020, το Εφετείο Αθηνών έκρινε τη Χρυσή Αυγή ως εγκληματική οργάνωση, δείχνοντας για ακόμη μια φορά πως η ακροδεξιά δεν είναι «μια ακόμη άποψη στο φάσμα» — είναι καθαρά δομική βία. Αποτελεί ένα ζωντανό παράδειγμα για τον κίνδυνο ύπαρξης τέτοιων ταγμάτων, καθώς στην αρχή ξεκίνησε εκμεταλλευόμενη την οικονομική κρίση ως «σωτήρας», για να καταλήξει σε τρομοκρατικές επιθέσεις έναντι Αιγυπτίων αλιεργατών, συνδικαλιστών, μέχρι και στη δολοφονία του Παύλου Φύσσα. Η οικειοποίηση τέτοιων συμπεριφορών είναι ακόμη πιο απλουστευμένη στις μέρες μας λόγω του αλγορίθμου της οργής, ο οποίος επιβραβεύει το μίσος και την πόλωση (π.χ. ο Jordan Bardella στη Γαλλία).

Το ίδιο το κράτος προπαγανδίζει για να αποκρύψει δικά του λάθη. Το 2020, εν μέσω της κρίσης του κορωνοϊού, υπήρχαν αρκετά δημοσιεύματα που ανέφεραν πως οι Τούρκοι στέλνουν μολυσμένους πρόσφυγες ως βιολογικό όπλο. Την εποχή που η υποχρηματοδότηση του ΕΣΥ και η υγειονομική γυμνότητα κορυφώνονταν, η συζήτηση μετατοπίστηκε στον «εξωτερικό εχθρό». 

Ακριβώς έτσι οι κυβερνήσεις πετυχαίνουν τη νομιμοποίηση των αυθαιρεσιών, των pushbacks και της περιστολής δικαιωμάτων στο όνομα της «ασφάλειας». Όλα αυτά συμβάλλουν σε ένα επιβλαβές πλαίσιο ενίσχυσης της ακροδεξιάς συνείδησης στους νέους, τους οποίους η οικονομική κρίση επηρεάζει περισσότερο. Πώς όμως μπορεί να χτιστεί η αντιφασιστική συνείδηση στους νέους σήμερα; 

Το κυριότερο είναι η ανάγκη μετατόπισης από τον καταγγελτικό, ηθικολογικό αντιφασισμό στον υλικό αντιφασισμό. Οι πυλώνες της μετατόπισης αυτής βρίσκονται στην καθημερινή μάχη για τη διεκδίκηση βασικών αιτημάτων: δωρεάν στέγη, καλύτερη επαγγελματική αποκατάσταση, αξιοπρεπείς μισθολογικές προοπτικές, δημόσια και δωρεάν παιδεία. 

Οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί φορείς και οι φοιτητικοί σύλλογοι, μέσα από τη συλλογική δράση και τον ζωντανό διάλογο, μπορούν να σπάσουν την κοινωνική απομόνωση και τον ατομικισμό που τροφοδοτούν τον φασισμό. Η κοινωνική συνείδηση και η αντίληψη των όσων γίνονται σήμερα και προβάλλονται από τα media θα πρέπει να αναθεωρηθούν, ώστε να αποδομούνται τα fake news και οι προπαγάνδες.

Άρα λοιπόν, η ακροδεξιά στροφή δεν είναι οργανικό γνώρισμα των νέων, αλλά σύμπτωμα της πολιτικής γυμνότητας και της απουσίας οράματος από το σύστημα. Η απάντηση στον συντηρητισμό δεν είναι να φοβόμαστε τον διπλανό μας, αλλά αυτούς που μας στερούν το ίδιο μας το μέλλον. Προσπαθούν να μας πείσουν πως το να είσαι «αντισυστημικός» σημαίνει να μισείς τον ομοφυλόφιλο, τον μετανάστη, το διαφορετικό. 

Η ακροδεξιά όμως δεν είναι αντισυστημική· είναι η πιο βολική εφεδρεία του συστήματος για να μένουν οι πραγματικοί ένοχοι στο απυρόβλητο. Η διέξοδος από τις οικονομικές και κοινωνικές δυσκολίες δεν βρίσκεται σε «σωτήρες», αλλά στο σπάσιμο της κοινωνικής απομόνωσης και στη συλλογική διεκδίκηση της ζωής που μας αξίζει.