Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

«Η ακροδεξιά παγίδα της Gen Z»


Γράφει η Μαρία Καραντινάκη

Τα τελευταία χρόνια η άνοδος της ακροδεξιάς στην Ευρώπη είναι όλο και πιο συχνό φαινόμενο. Το target group 18-24 στις ευρωεκλογές, αλλά και στις εθνικές εκλογές των ευρωπαϊκών χωρών, φαίνεται να στρέφεται ολοένα και περισσότερο προς τη δεξιά. Είδαμε την άνοδο του Rassemblement National στη Γαλλία, του Vox στην Ισπανία και του AfD στη Γερμανία. 

Αυτό αυτόματα αναιρεί την αντίληψη πως η νεολαία είναι «από τη φύση της» ριζοσπαστική και θα φέρει την αλλαγή στον κόσμο. Τι κάνει όμως τους νέους να στρέφονται προς τις δεξιές αντιλήψεις και εκλογικές επιλογές; Κατά πόσο η προπαγάνδα αποτελεί τη φύση του προβλήματος (όπως πάντοτε γίνεται ιστορικά) και κατά πόσο οι ίδιοι οι νέοι στρέφονται αυτόβουλα προς αυτή;

Η άνοδος της ακροδεξιάς κυρίως στις νεανικές ηλικίες αποδεικνύει πως η συστημική απογοήτευση, αντί να μεταβάλλεται σε αριστερή χειραφέτηση, καταλήγει σε συντηρητική και αντιδραστική ψήφο. Ο λόγος της κοινωνικής προπαγάνδας εξηγείται με την οικονομική κατάσταση που διανύουμε ως Gen Z. Είμαστε η πρώτη γενιά που θα κληθεί να ζήσει χειρότερα από τους γονείς της. Το μεγαλύτερο ιστορικά παράδειγμα ανόδου της ακροδεξιάς συνέβη μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο και τις συνθήκες οικονομικής εξαθλίωσης που κλήθηκε να αντιμετωπίσει η Γερμανία.


Έτσι λοιπόν, στους καιρούς της ακρίβειας, της εργασιακής αφάνειας και της στεγαστικής κρίσης, είναι λογικό οι νέοι, απογοητευμένοι από την «αποτυχία» της κεντροαριστεράς και της κεντροδεξιάς, να νιώθουν μέσω της προπαγάνδας που τους «πλασάρεται» πως το αίτιο των οικονομικών τους προβλημάτων είναι «οι ξένοι που μας παίρνουν τις δουλειές».


Η anti-woke προπαγάνδα που έχουμε δει επανειλημμένα να ποστάρεται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δεν είναι τόσο ανησυχητική όσο τα ίδια τα σχόλια που υποστηρίζουν ακροδεξιές συμπεριφορές. 


Στο viral βίντεο της φοιτήτριας Κοινωνιολογίας στο Ρέθυμνο, τα περισσότερα σχόλια εξέφραζαν τη στήριξή τους προς τη συγκεκριμένη κοπέλα, επισυνάπτοντας φωτογραφίες του Ηλία Κασιδιάρη, στελέχους της τρομοκρατικής/εγκληματικής οργάνωσης της Χρυσής Αυγής. Έτσι, ακόμα κι αν δεν έχουμε πάντα απτές αποδείξεις για την άνοδο της ακροδεξιάς συγκεκριμένα στην Ελλάδα, η ακροδεξιά νοοτροπία βρίσκεται σίγουρα εγκιβωτισμένη στο μυαλό πολλών νέων.


Στις 7 Οκτωβρίου του 2020, το Εφετείο Αθηνών έκρινε τη Χρυσή Αυγή ως εγκληματική οργάνωση, δείχνοντας για ακόμη μια φορά πως η ακροδεξιά δεν είναι «μια ακόμη άποψη στο φάσμα» — είναι καθαρά δομική βία. Αποτελεί ένα ζωντανό παράδειγμα για τον κίνδυνο ύπαρξης τέτοιων ταγμάτων, καθώς στην αρχή ξεκίνησε εκμεταλλευόμενη την οικονομική κρίση ως «σωτήρας», για να καταλήξει σε τρομοκρατικές επιθέσεις έναντι Αιγυπτίων αλιεργατών, συνδικαλιστών, μέχρι και στη δολοφονία του Παύλου Φύσσα. Η οικειοποίηση τέτοιων συμπεριφορών είναι ακόμη πιο απλουστευμένη στις μέρες μας λόγω του αλγορίθμου της οργής, ο οποίος επιβραβεύει το μίσος και την πόλωση (π.χ. ο Jordan Bardella στη Γαλλία).


Το ίδιο το κράτος προπαγανδίζει για να αποκρύψει δικά του λάθη. Το 2020, εν μέσω της κρίσης του κορωνοϊού, υπήρχαν αρκετά δημοσιεύματα που ανέφεραν πως οι Τούρκοι στέλνουν μολυσμένους πρόσφυγες ως βιολογικό όπλο. Την εποχή που η υποχρηματοδότηση του ΕΣΥ και η υγειονομική γυμνότητα κορυφώνονταν, η συζήτηση μετατοπίστηκε στον «εξωτερικό εχθρό». 


Ακριβώς έτσι οι κυβερνήσεις πετυχαίνουν τη νομιμοποίηση των αυθαιρεσιών, των pushbacks και της περιστολής δικαιωμάτων στο όνομα της «ασφάλειας». Όλα αυτά συμβάλλουν σε ένα επιβλαβές πλαίσιο ενίσχυσης της ακροδεξιάς συνείδησης στους νέους, τους οποίους η οικονομική κρίση επηρεάζει περισσότερο. Πώς όμως μπορεί να χτιστεί η αντιφασιστική συνείδηση στους νέους σήμερα; 


Το κυριότερο είναι η ανάγκη μετατόπισης από τον καταγγελτικό, ηθικολογικό αντιφασισμό στον υλικό αντιφασισμό. Οι πυλώνες της μετατόπισης αυτής βρίσκονται στην καθημερινή μάχη για τη διεκδίκηση βασικών αιτημάτων: δωρεάν στέγη, καλύτερη επαγγελματική αποκατάσταση, αξιοπρεπείς μισθολογικές προοπτικές, δημόσια και δωρεάν παιδεία. 


Οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί φορείς και οι φοιτητικοί σύλλογοι, μέσα από τη συλλογική δράση και τον ζωντανό διάλογο, μπορούν να σπάσουν την κοινωνική απομόνωση και τον ατομικισμό που τροφοδοτούν τον φασισμό. Η κοινωνική συνείδηση και η αντίληψη των όσων γίνονται σήμερα και προβάλλονται από τα media θα πρέπει να αναθεωρηθούν, ώστε να αποδομούνται τα fake news και οι προπαγάνδες.


Άρα λοιπόν, η ακροδεξιά στροφή δεν είναι οργανικό γνώρισμα των νέων, αλλά σύμπτωμα της πολιτικής γυμνότητας και της απουσίας οράματος από το σύστημα. Η απάντηση στον συντηρητισμό δεν είναι να φοβόμαστε τον διπλανό μας, αλλά αυτούς που μας στερούν το ίδιο μας το μέλλον. Προσπαθούν να μας πείσουν πως το να είσαι «αντισυστημικός» σημαίνει να μισείς τον ομοφυλόφιλο, τον μετανάστη, το διαφορετικό. 


Η ακροδεξιά όμως δεν είναι αντισυστημική· είναι η πιο βολική εφεδρεία του συστήματος για να μένουν οι πραγματικοί ένοχοι στο απυρόβλητο. Η διέξοδος από τις οικονομικές και κοινωνικές δυσκολίες δεν βρίσκεται σε «σωτήρες», αλλά στο σπάσιμο της κοινωνικής απομόνωσης και στη συλλογική διεκδίκηση της ζωής που μας αξίζει.

Σχόλια

Δημοφιλή Κείμενα

Γενική Συνέλευση Παντείου: Επίθεση εναντίον κυβέρνησης και ΕΜΠ για το Πολυτεχνείο και αντιπαράθεση ΕΑΑΚ και Ελευθεριακού Στεκιού

Γράφει ο Νικόλας Βίτσος Στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, την Πέμπτη 12 Νοεμβρίου, πραγματοποιήθηκε η γενική συνέλευση των φοιτητών. Στη γενική συνέλευση συζητήθηκαν θέματα που αφορούν τη φοιτητική κοινότητα. Η συνέλευση έγινε ενόψει του εορτασμού της επετείου της εξέγερσης του Πολυτεχνείου. Γι' αυτό στη γενική συνέλευση απηύθυναν λόγο αρχικά ένα μέλος του ΔΣ του Συνδέσμου Φυλακισθέντων και Εξορισθέντων Αντιστασιακών, καθώς και ένας επιζών της εξέγερσης του Πολυτεχνείου.  Οι δύο ομιλητές κάλεσαν τους φοιτητές να συνεχίσουν να αγωνίζονται για τα ιδανικά για τα οποία αγωνίστηκαν και εκείνοι.  Στη συνέλευση τον λόγο πήραν οι φοιτητικές παρατάξεις πλην της ΔΑΠ-ΝΔΦΚ. Πέρα από τις φοιτητικές παρατάξεις, τον λόγο πήραν, παρά την αντίδραση όλων των παρατάξεων, και άτομα από το Ελευθεριακό Στέκι Παντείου. Πλαίσια κατέθεσαν η ΠΚΣ (89 ψήφοι), τα ΕΑΑΚ (64), η ΠΑΣΠ (64), η ΕΡΑ (19), η ΡΕΒΑΝΣ (9) και οι Αγωνιστικές Κινήσεις (1). ​Η ΠΚΣ κάλεσε τους φοιτητές να τιμήσουν το τριήμερο του Πολυτεχνείου μ...

Το «Εργαλειοποιημένο» Πολυτεχνείο: Πώς γεννήθηκε ο μύθος και γιατί επιμένει

Γράφει ο Μάνος Κόκκινος Κάθε Νοέμβριο, η ελληνική δημόσια σφαίρα επιστρέφει σε έναν κυκλικό καβγά για την εξέγερση του Πολυτεχνείου. Τα τελευταία χρόνια, όμως, παρατηρείται μια ανησυχητική μετατόπιση: το επίκεντρο της συζήτησης μετακινείται από το «ποια είναι η ιστορική σημασία της εξέγερσης» στο «αν η εξέγερση έχει εργαλειοποιηθεί», και, ακόμη χειρότερα, στο αν έχει στηθεί εξαρχής με πολιτικά κίνητρα. Μια έννοια που ανήκε στην ιστορική κοινωνιολογία μετατράπηκε σε όπλο με το οποίο κάποιοι χτυπούν την ίδια την ύπαρξη του γεγονότος.  Ζητούμενο δεν είναι να ληφθεί θέση σε μια τόσο ατεκμηρίωτη διαφωνία, αλλά να εξεταστούν οι λόγοι για τους οποίους υπάρχει σύγχυση γύρω από το ζήτημα εξ αρχής. Η αφήγηση της «εργαλειοποίησης» δεν έχει μία και μοναδική πηγή. Το πρώτο στρώμα προέρχεται από την εσωτερική αυτοκριτική των ίδιων των συμμετεχόντων. Ήδη το 1976, η αριστερή επιθεώρηση Εργατική Πάλη κατηγορούσε τους μεταρρυθμιστές ότι «έκαναν τον λαό να ξεχάσει την προδοσία τους».  Το 1988, η...

Τελικά το πανεπιστήμιο είναι ένας χώρος ελεύθερης σκέψης και παιδείας ή ένα πρότυπο πειθαρχίας;

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΤΟΥ SPI ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ Γράφει η Μαρία Καραντινάκη Τελικά το πανεπιστήμιο είναι ένας χώρος ελεύθερης σκέψης και παιδείας ή ένα πρότυπο πειθαρχίας; Ενόψει της εξεταστικής, και της κατάστασης άγχους που επικρατεί μέσα στις αίθουσες εν ώρα της εξέτασης, ήρθε στο μυαλό μου το κατά πόσο η διαδικασία τόσο της εξεταστικής αλλά και του τρόπου εξέτασης μας βάζει σε ένα βαθύτερο κοινωνικοπολιτικό στόχαστρο. Πώς η εξεταστική ως ένα «πειθαρχικό μέσο» αντικρούει τη χαρά της μάθησης και έρχεται σε αντίθεση με την όλη φιλοσοφία της ακαδημαϊκής μάθησης; Για όλους μας οι περίοδοι της εξεταστικής είναι μια μορφή «φοιτητικού βασάνου». Το πανεπιστήμιο υποτίθεται πως είναι ένας χώρος ελεύθερης σκέψης, αμφισβήτησης και στοχασμού. Στην πραγματικότητα όμως, η εξεταστική δίνει ένα δυνατό σοκ ρεαλισμού στην ρομαντική σκοπιά της στοχαστικής φιλοσοφίας της μάθησης. Στην εξεταστική τα πράγματα λειτουργούν σε μια γραμμή παραγωγής. Τα έδρανα απομακρυσμένα, επιτηρητές συνεχώς να ελέγχουν για τη σωστή λειτ...

Γενικά Συλλαλητήρια 2026.10.21: Παρασκήνιο, Αιτήματα και Αναβρασμός ενόψει Εθνικών Εκλογών

  Από το SPI Newsroom Μεγάλη η σημερινή κινητοποίηση των φοιτητικών συλλόγων και παρατάξεων στο πανεκπαιδευτικό συλλαλητήριο στην Αθήνα. Οι Αθηναϊκοί ΦΣ συνεχίζουν ακάθεκτοι να διεκδικούν τα αιτήματά τους για δωρεάν παιδεία, διοργανώνοντας κοινοί συνεναίσι συλλαλητήριο για σήμερα, 21 Οκτωβρίου. Το μέτρο αυτό συμπληρώνει τη διαμαρτυρία που λαμβάνει χώρα στην πλατεία Συντάγματος και περιλαμβάνει στήσιμο σκηνών ως ένδειξη αμετανόητης στάσης έναντι στα μέτρα που αφορούν τις στεγαστικές φορολογικές ανάγκες που αποφασίστηκαν πρόσφατα. Σήμερα, 21 Οκτωβρίου, τα συλλαλητήρια ανά τη χώρα σημείωσαν σημαντική δυναμική. Η ATTACK στα AEI υπογράμμισε τη σημασία των συγκεντρώσεων και φοιτητικών κινητοποιήσεων με την αναφορά της στα αντίστοιχα κινήματα της Αλβανίας (Κίνημα των Φλαμίνγκο), της Γαλλίας, της Βραζιλίας, της Πορτογαλίας, της Ισπανίας και της Ινδίας (Κίνημα της Κατσαρίδας). Σχεδόν κάθε «φοιτητούπολη»- Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Πάτρα, Ιωάννινα, Κομοτηνή, Ρέθυμνο, Βόλος, Χανιά, Ηράκλειο- κάλεσε ...

Το μαθηματικό παράδοξο της κάλπης: Όταν η πλειοψηφία εγγυάται τη λανθασμένη απόφαση

Γράφει η Νεφέλη Αναστασοπούλου-Ζωντανού Είναι η πλειοψηφία πάντα σοφή; Από την «Αλληγορία του Πλοίου» του Πλάτωνα έως τη σύγχρονη θεωρία πιθανοτήτων, τα συμπεράσματα είναι δυσοίωνα. Η δημόσια συζήτηση εστιάζει επανειλημμένα στο φαινόμενο της αποχής από τις εκλογές και στην επιτακτική ανάγκη καταπολέμησής του. Πράγματι, τα ποσοστά αποχής στην Ελλάδα κυμαίνονται συχνά κοντά στο 40%, ξεπερνώντας το 47% τον Ιούνιο του 2023 (ιστορικό αρνητικό ρεκόρ). Μήπως, όμως, το κυρίαρχο αφήγημα «η αποχή είναι πρόβλημα, και πρέπει να πείσουμε τον κόσμο να ψηφίσει» αποτελεί λάθος εστίαση; Κι αυτό γιατί το πιο σημαντικό ερώτημα δεν είναι πόσοι ψηφίζουν, αλλά πόσο ουσιαστικά ψηφίζουν. Την απάντηση σε αυτό επιχειρεί να δώσει το Θεώρημα του Condorcet (1785): όταν κάθε ψηφοφόρος έχει πάνω από 50% πιθανότητα να κάνει τη «σωστή» επιλογή (π.χ. 60%), τότε όσο μεγαλώνει το εκλογικό σώμα, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα η πλειοψηφία να καταλήξει στη σωστή απόφαση. Για παράδειγμα, η πιθανότητα αυτή ανεβαίνει σε 64,8% με...