Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Τεχνητή Νοημοσύνη: Η νέα πρόσθηκη στην ελευθερία του τύπου



ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΤΟΥ SPI ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ
ΣΥΝΤΑΓΜΑ 1975 VOL. 5: ΟΙ ΣΥΝΙΣΤΩΣΕΣ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ

Γράφει ο Γιάννης Γεωργιάδης

 Η επιθυμία για Συνταγματική Αναθεώρηση ολοένα και μεγαλώνει, με τους βουλευτές να συζητούν για συνταγματική «αναγνώριση» της Τεχνητής Νοημοσύνης, κάτι που θα λάβει χώρα για πρώτη φορά στα χρονικά (αν ψηφιστεί). Είναι, ωστόσο, σωστό να ειπωθεί κάτι τέτοιο τώρα ή είναι σχετικά...νωρίς;

Η 2α Ιουνίου 2026 καθορίζει την ιστορία τόσο της Ελλάδας όσο και των ίδιων των Ελλήνων πολιτών, αφού αποτελεί την ημέρα που προτείνεται η αναθεώρηση του Ελληνικού Συντάγματος. Εν συνόλω, θα αποτελέσει την 5η αναθεώρηση, μετά το 1986, το 2001, το 2008 και το 2019. Αν και στο στόχαστρο έχει τεθεί κυρίως η παιδεία και το άρθρο 16, το συγκεκριμένο (ειδησεογραφικό) άρθρο πρόκειται να ασχοληθεί με την ελευθερία του τύπου και την Τεχνητή Νοημοσύνη.

Η Ελευθερία του Τύπου αναφέρεται στο άρθρο 14 του Ελληνικού Συντάγματος, όπως αναθεωρήθηκε το 2019. Συγκεκριμένα, αναφέρει την ελευθερία του κάθε πολίτη να εκφράζεται (παράγραφος 1), την καταδίκη της λογοκρισίας (παράγραφος 2), την ελεύθερη έκδοση ενημερωτικού υλικού εκτός εκείνου που προσβάλει οποιαδήποτε θρησκεία, το πρόσωπο του ΠτΔ, την εθνική κυριαρχία της Ελλάδας ή που υπονομεύει με σκοπό τη βίαια ανατροπή του πολιτεύματος ή που φανερώνει ειδικές πληροφορίες για τις ένοπλες δυνάμεις (παράγραφος 3) και τη διαδικασία που ακολουθείται σε περίπτωση παραβίασης (παράγραφος 4 και 6), την προστασία από υβριστικό ή συκοφαντικό περιεχόμενο (παράγραφος 5) και τις αστικές και ποινικές ευθύνες των ΜΜΕ (παράγραφος 7), την άδεια ασκήσεως επαγγέλματος δημοσιογραφίας (παράγραφος 8), τη διαφάνεια τόσο με την οικονομική κατάσταση των μέσων ενημέρωσης όσο και των πηγών πληροφόρησης αλλά και τις κυρώσεις μέχρι την ανάκληση άδειας (παράγραφος 9).

Με το έναυσμα της συνταγματικής αναθεώρησης, πάνω σε αυτό το άρθρο τίθεται η προσθήκη για πρόβλεψη για την Τεχνητή Νοημοσύνη (εφεξής ΤΝ). Η πρόταση προέρχεται από τον βουλευτή της Νέας Δημοκρατίας Ευριπίδη Στυλιανίδη. Η δήλωσή του κάνει σαφή τόσο τις προσωπικές του προθέσεις όσο και την κατεύθυνση της κυβερνώσας παράταξης για προσαρμογή «στην ανάγκη των σύγχρονων τεχνολογικών δεδομένων και διαχείρισης των μεγάλων προκλήσεων της Τεχνητής Νοημοσύνης.» (ΣΚΑΙ, 2026). «Η Ελλάδα πρέπει να γίνει η πρώτη χώρα που θα προχωρήσει στον Ψηφιακό Συνταγματισμό θεσπίζοντας στο Σύνταγμα της την αναφορά στην τεχνητή νοημοσύνη» δήλωσε συγκεκριμένα ο βουλευτής. Παράλληλα, από την ενότητα των ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων, προτείνουν:

Αναθεώρηση του άρθρου 5 του Συντάγματος (Ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας, προσωπική ελευθερία) ή του άρθρου 5Α (Δικαίωμα στην πληροφόρηση) ή προσθήκη νέου άρθρου, ως άρθρο 5β, και του άρθρου 15 (κινηματογράφος, φωνογραφία, ραδιοφωνία, τηλεόραση).

Ένα θετικό που πρέπει να αναγνωριστεί είναι και η πρόβλεψη για τις ελευθερίες του ανθρώπου σε σχέση με την ΤΝ. Αναλυτικότερα, η αναθεώρηση στο άρθρο 5 προβλέπει την αναγκαιότητα της ΤΝ να υπηρετεί την ελευθερία του ατόμου και την ευημερία της κοινωνίας, ώστε να μετριάζονται οι κίνδυνοι και να αξιοποιούνται τα πλεονεκτήματα που προσφέρει, ενώ ταυτόχρονα το προτεινόμενο για αναθεώρηση άρθρο 15 εξασφαλίζει την προστασία του δημοσιογράφου έναντι του εργοδότη του (Huffpost, 2026). 

Με άλλα λόγια, γίνεται ένα ακόμα βήμα από την αναθεωρητική ύλη [νομικός όρος] για τη σύνδεση ΤΝ και ανθρωπότητας. Ξεκινά η συζήτηση για αμοιβαίο σεβασμό μιας νεοεμφανιζόμενης (και κατά πολύ αναδυόμενης) οντότητας, της οποίας η δράση φαντάζει...«ανθρωπόμορφη».

Πολύ συνοπτικά, αξίζει μια αναφορά στην ομιλία του καθηγητή Ευάγγελου Βενιζέλου για την Ευρωπαϊκή Πράξη για την ΤΝ (AI Act), είτε υπάρχει συμφωνία είτε διαφωνία ως προς τον τρόπο διακυβέρνησης εθνικών θεμάτων. Συγκεκριμένα, ο καθηγητής τάσσεται υπέρ μιας ρητής αναφοράς για την Τεχνητή Νοημοσύνη στα εθνικά Συντάγματα, όμως με τέτοιο τρόπο που όχι μόνο δε θίγει το Διεθνές Δίκαιο ή τους γενικούς παραδεγμένους κανόνες (άρα το άρθρο 28 του Ελληνικού Συντάγματος), αλλά και που ίσως να μην αποτελεί «μοναδική» αναφορά στην ΤΝ, αλλά...ερμηνευτική (Βενιζέλος, 2025), δηλαδή να τεθεί ως Ερμηνευτική Δήλωση σε άρθρο σχετικό με τον Κόσμο της Πληροφορίας (άρθρο 9Α).

Αδιαμφισβήτητα, ο κ. Βενιζέλος υπογράμμισε τα εξής: να μην συμπεριφερθούμε ως λουδίτες έναντι της ΤΝ και ότι γίνεται μεγάλη συζήτηση για τον «μετα-άνθρωπο», που αλλάζει σημαντικά στοιχεία του Συνταγματισμού και ως εκ τούτου «ροκανίζει» τις υπάρχουσες θεμελιώδεις έννοιες της Νεωτερικότητας (Βενιζέλος, 2025).

Πριν το τέλος, προτείνεται η παράθεση των βασικών αρχών του (Κλασσικού) Φιλελευθερισμού, όπως τις ορίζει ο Andrew Heywood το 2014 (σελ. 38):

Ατομικισμός- Ελευθερία- Λογική- Ισότητα- Ανοχή- Συναίνεση- Συνταγματισμός

Οπότε, αν εγκριθεί η προσθήκη διάταξης ή άρθρου για την ΤΝ, η δράση της πρέπει να συναινεί με τη δράση των ανθρώπων, χωρίς να παραβιάζει την Ελευθερία και τη Λογική, στα πλαίσια του Συνταγματισμού, και να ανέχεται εκεί που ο Ατομικισμός «υψώνει» την Ισότητα.

Συμπεραίνοντας, το έργο της τωρινής Αναθεωρητικής Βουλής φρονείται ουσιαστικό, περνώντας την Ελληνική έννομη τάξη σε μετανεωτερική διάσταση. Επομένως, μόνο μεθοδική και όχι συνοπτική πρέπει να είναι η διαδικασία διατύπωσης που θα επιτρέψει ακόμα και την ερμηνεία.

Σχόλια

Δημοφιλή Κείμενα

Γενική Συνέλευση Παντείου: Επίθεση εναντίον κυβέρνησης και ΕΜΠ για το Πολυτεχνείο και αντιπαράθεση ΕΑΑΚ και Ελευθεριακού Στεκιού

Γράφει ο Νικόλας Βίτσος Στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, την Πέμπτη 12 Νοεμβρίου, πραγματοποιήθηκε η γενική συνέλευση των φοιτητών. Στη γενική συνέλευση συζητήθηκαν θέματα που αφορούν τη φοιτητική κοινότητα. Η συνέλευση έγινε ενόψει του εορτασμού της επετείου της εξέγερσης του Πολυτεχνείου. Γι' αυτό στη γενική συνέλευση απηύθυναν λόγο αρχικά ένα μέλος του ΔΣ του Συνδέσμου Φυλακισθέντων και Εξορισθέντων Αντιστασιακών, καθώς και ένας επιζών της εξέγερσης του Πολυτεχνείου.  Οι δύο ομιλητές κάλεσαν τους φοιτητές να συνεχίσουν να αγωνίζονται για τα ιδανικά για τα οποία αγωνίστηκαν και εκείνοι.  Στη συνέλευση τον λόγο πήραν οι φοιτητικές παρατάξεις πλην της ΔΑΠ-ΝΔΦΚ. Πέρα από τις φοιτητικές παρατάξεις, τον λόγο πήραν, παρά την αντίδραση όλων των παρατάξεων, και άτομα από το Ελευθεριακό Στέκι Παντείου. Πλαίσια κατέθεσαν η ΠΚΣ (89 ψήφοι), τα ΕΑΑΚ (64), η ΠΑΣΠ (64), η ΕΡΑ (19), η ΡΕΒΑΝΣ (9) και οι Αγωνιστικές Κινήσεις (1). ​Η ΠΚΣ κάλεσε τους φοιτητές να τιμήσουν το τριήμερο του Πολυτεχνείου μ...

Το «Εργαλειοποιημένο» Πολυτεχνείο: Πώς γεννήθηκε ο μύθος και γιατί επιμένει

Γράφει ο Μάνος Κόκκινος Κάθε Νοέμβριο, η ελληνική δημόσια σφαίρα επιστρέφει σε έναν κυκλικό καβγά για την εξέγερση του Πολυτεχνείου. Τα τελευταία χρόνια, όμως, παρατηρείται μια ανησυχητική μετατόπιση: το επίκεντρο της συζήτησης μετακινείται από το «ποια είναι η ιστορική σημασία της εξέγερσης» στο «αν η εξέγερση έχει εργαλειοποιηθεί», και, ακόμη χειρότερα, στο αν έχει στηθεί εξαρχής με πολιτικά κίνητρα. Μια έννοια που ανήκε στην ιστορική κοινωνιολογία μετατράπηκε σε όπλο με το οποίο κάποιοι χτυπούν την ίδια την ύπαρξη του γεγονότος.  Ζητούμενο δεν είναι να ληφθεί θέση σε μια τόσο ατεκμηρίωτη διαφωνία, αλλά να εξεταστούν οι λόγοι για τους οποίους υπάρχει σύγχυση γύρω από το ζήτημα εξ αρχής. Η αφήγηση της «εργαλειοποίησης» δεν έχει μία και μοναδική πηγή. Το πρώτο στρώμα προέρχεται από την εσωτερική αυτοκριτική των ίδιων των συμμετεχόντων. Ήδη το 1976, η αριστερή επιθεώρηση Εργατική Πάλη κατηγορούσε τους μεταρρυθμιστές ότι «έκαναν τον λαό να ξεχάσει την προδοσία τους».  Το 1988, η...

Τελικά το πανεπιστήμιο είναι ένας χώρος ελεύθερης σκέψης και παιδείας ή ένα πρότυπο πειθαρχίας;

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΤΟΥ SPI ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ Γράφει η Μαρία Καραντινάκη Τελικά το πανεπιστήμιο είναι ένας χώρος ελεύθερης σκέψης και παιδείας ή ένα πρότυπο πειθαρχίας; Ενόψει της εξεταστικής, και της κατάστασης άγχους που επικρατεί μέσα στις αίθουσες εν ώρα της εξέτασης, ήρθε στο μυαλό μου το κατά πόσο η διαδικασία τόσο της εξεταστικής αλλά και του τρόπου εξέτασης μας βάζει σε ένα βαθύτερο κοινωνικοπολιτικό στόχαστρο. Πώς η εξεταστική ως ένα «πειθαρχικό μέσο» αντικρούει τη χαρά της μάθησης και έρχεται σε αντίθεση με την όλη φιλοσοφία της ακαδημαϊκής μάθησης; Για όλους μας οι περίοδοι της εξεταστικής είναι μια μορφή «φοιτητικού βασάνου». Το πανεπιστήμιο υποτίθεται πως είναι ένας χώρος ελεύθερης σκέψης, αμφισβήτησης και στοχασμού. Στην πραγματικότητα όμως, η εξεταστική δίνει ένα δυνατό σοκ ρεαλισμού στην ρομαντική σκοπιά της στοχαστικής φιλοσοφίας της μάθησης. Στην εξεταστική τα πράγματα λειτουργούν σε μια γραμμή παραγωγής. Τα έδρανα απομακρυσμένα, επιτηρητές συνεχώς να ελέγχουν για τη σωστή λειτ...

Γενικά Συλλαλητήρια 2026.10.21: Παρασκήνιο, Αιτήματα και Αναβρασμός ενόψει Εθνικών Εκλογών

  Από το SPI Newsroom Μεγάλη η σημερινή κινητοποίηση των φοιτητικών συλλόγων και παρατάξεων στο πανεκπαιδευτικό συλλαλητήριο στην Αθήνα. Οι Αθηναϊκοί ΦΣ συνεχίζουν ακάθεκτοι να διεκδικούν τα αιτήματά τους για δωρεάν παιδεία, διοργανώνοντας κοινοί συνεναίσι συλλαλητήριο για σήμερα, 21 Οκτωβρίου. Το μέτρο αυτό συμπληρώνει τη διαμαρτυρία που λαμβάνει χώρα στην πλατεία Συντάγματος και περιλαμβάνει στήσιμο σκηνών ως ένδειξη αμετανόητης στάσης έναντι στα μέτρα που αφορούν τις στεγαστικές φορολογικές ανάγκες που αποφασίστηκαν πρόσφατα. Σήμερα, 21 Οκτωβρίου, τα συλλαλητήρια ανά τη χώρα σημείωσαν σημαντική δυναμική. Η ATTACK στα AEI υπογράμμισε τη σημασία των συγκεντρώσεων και φοιτητικών κινητοποιήσεων με την αναφορά της στα αντίστοιχα κινήματα της Αλβανίας (Κίνημα των Φλαμίνγκο), της Γαλλίας, της Βραζιλίας, της Πορτογαλίας, της Ισπανίας και της Ινδίας (Κίνημα της Κατσαρίδας). Σχεδόν κάθε «φοιτητούπολη»- Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Πάτρα, Ιωάννινα, Κομοτηνή, Ρέθυμνο, Βόλος, Χανιά, Ηράκλειο- κάλεσε ...

Το μαθηματικό παράδοξο της κάλπης: Όταν η πλειοψηφία εγγυάται τη λανθασμένη απόφαση

Γράφει η Νεφέλη Αναστασοπούλου-Ζωντανού Είναι η πλειοψηφία πάντα σοφή; Από την «Αλληγορία του Πλοίου» του Πλάτωνα έως τη σύγχρονη θεωρία πιθανοτήτων, τα συμπεράσματα είναι δυσοίωνα. Η δημόσια συζήτηση εστιάζει επανειλημμένα στο φαινόμενο της αποχής από τις εκλογές και στην επιτακτική ανάγκη καταπολέμησής του. Πράγματι, τα ποσοστά αποχής στην Ελλάδα κυμαίνονται συχνά κοντά στο 40%, ξεπερνώντας το 47% τον Ιούνιο του 2023 (ιστορικό αρνητικό ρεκόρ). Μήπως, όμως, το κυρίαρχο αφήγημα «η αποχή είναι πρόβλημα, και πρέπει να πείσουμε τον κόσμο να ψηφίσει» αποτελεί λάθος εστίαση; Κι αυτό γιατί το πιο σημαντικό ερώτημα δεν είναι πόσοι ψηφίζουν, αλλά πόσο ουσιαστικά ψηφίζουν. Την απάντηση σε αυτό επιχειρεί να δώσει το Θεώρημα του Condorcet (1785): όταν κάθε ψηφοφόρος έχει πάνω από 50% πιθανότητα να κάνει τη «σωστή» επιλογή (π.χ. 60%), τότε όσο μεγαλώνει το εκλογικό σώμα, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα η πλειοψηφία να καταλήξει στη σωστή απόφαση. Για παράδειγμα, η πιθανότητα αυτή ανεβαίνει σε 64,8% με...