Τεχνητή Νοημοσύνη: Η νέα πρόσθηκη στην ελευθερία του τύπου

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΤΟΥ SPI ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ
ΣΥΝΤΑΓΜΑ 1975 VOL. 5: ΟΙ ΣΥΝΙΣΤΩΣΕΣ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ

Γράφει ο Γιάννης Γεωργιάδης

 Η επιθυμία για Συνταγματική Αναθεώρηση ολοένα και μεγαλώνει, με τους βουλευτές να συζητούν για συνταγματική «αναγνώριση» της Τεχνητής Νοημοσύνης, κάτι που θα λάβει χώρα για πρώτη φορά στα χρονικά (αν ψηφιστεί). Είναι, ωστόσο, σωστό να ειπωθεί κάτι τέτοιο τώρα ή είναι σχετικά...νωρίς;

Η 2α Ιουνίου 2026 καθορίζει την ιστορία τόσο της Ελλάδας όσο και των ίδιων των Ελλήνων πολιτών, αφού αποτελεί την ημέρα που προτείνεται η αναθεώρηση του Ελληνικού Συντάγματος. Εν συνόλω, θα αποτελέσει την 5η αναθεώρηση, μετά το 1986, το 2001, το 2008 και το 2019. Αν και στο στόχαστρο έχει τεθεί κυρίως η παιδεία και το άρθρο 16, το συγκεκριμένο (ειδησεογραφικό) άρθρο πρόκειται να ασχοληθεί με την ελευθερία του τύπου και την Τεχνητή Νοημοσύνη.

Η Ελευθερία του Τύπου αναφέρεται στο άρθρο 14 του Ελληνικού Συντάγματος, όπως αναθεωρήθηκε το 2019. Συγκεκριμένα, αναφέρει την ελευθερία του κάθε πολίτη να εκφράζεται (παράγραφος 1), την καταδίκη της λογοκρισίας (παράγραφος 2), την ελεύθερη έκδοση ενημερωτικού υλικού εκτός εκείνου που προσβάλει οποιαδήποτε θρησκεία, το πρόσωπο του ΠτΔ, την εθνική κυριαρχία της Ελλάδας ή που υπονομεύει με σκοπό τη βίαια ανατροπή του πολιτεύματος ή που φανερώνει ειδικές πληροφορίες για τις ένοπλες δυνάμεις (παράγραφος 3) και τη διαδικασία που ακολουθείται σε περίπτωση παραβίασης (παράγραφος 4 και 6), την προστασία από υβριστικό ή συκοφαντικό περιεχόμενο (παράγραφος 5) και τις αστικές και ποινικές ευθύνες των ΜΜΕ (παράγραφος 7), την άδεια ασκήσεως επαγγέλματος δημοσιογραφίας (παράγραφος 8), τη διαφάνεια τόσο με την οικονομική κατάσταση των μέσων ενημέρωσης όσο και των πηγών πληροφόρησης αλλά και τις κυρώσεις μέχρι την ανάκληση άδειας (παράγραφος 9).

Με το έναυσμα της συνταγματικής αναθεώρησης, πάνω σε αυτό το άρθρο τίθεται η προσθήκη για πρόβλεψη για την Τεχνητή Νοημοσύνη (εφεξής ΤΝ). Η πρόταση προέρχεται από τον βουλευτή της Νέας Δημοκρατίας Ευριπίδη Στυλιανίδη. Η δήλωσή του κάνει σαφή τόσο τις προσωπικές του προθέσεις όσο και την κατεύθυνση της κυβερνώσας παράταξης για προσαρμογή «στην ανάγκη των σύγχρονων τεχνολογικών δεδομένων και διαχείρισης των μεγάλων προκλήσεων της Τεχνητής Νοημοσύνης.» (ΣΚΑΙ, 2026). «Η Ελλάδα πρέπει να γίνει η πρώτη χώρα που θα προχωρήσει στον Ψηφιακό Συνταγματισμό θεσπίζοντας στο Σύνταγμα της την αναφορά στην τεχνητή νοημοσύνη» δήλωσε συγκεκριμένα ο βουλευτής. Παράλληλα, από την ενότητα των ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων, προτείνουν:

Αναθεώρηση του άρθρου 5 του Συντάγματος (Ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας, προσωπική ελευθερία) ή του άρθρου 5Α (Δικαίωμα στην πληροφόρηση) ή προσθήκη νέου άρθρου, ως άρθρο 5β, και του άρθρου 15 (κινηματογράφος, φωνογραφία, ραδιοφωνία, τηλεόραση).

Ένα θετικό που πρέπει να αναγνωριστεί είναι και η πρόβλεψη για τις ελευθερίες του ανθρώπου σε σχέση με την ΤΝ. Αναλυτικότερα, η αναθεώρηση στο άρθρο 5 προβλέπει την αναγκαιότητα της ΤΝ να υπηρετεί την ελευθερία του ατόμου και την ευημερία της κοινωνίας, ώστε να μετριάζονται οι κίνδυνοι και να αξιοποιούνται τα πλεονεκτήματα που προσφέρει, ενώ ταυτόχρονα το προτεινόμενο για αναθεώρηση άρθρο 15 εξασφαλίζει την προστασία του δημοσιογράφου έναντι του εργοδότη του (Huffpost, 2026). 

Με άλλα λόγια, γίνεται ένα ακόμα βήμα από την αναθεωρητική ύλη [νομικός όρος] για τη σύνδεση ΤΝ και ανθρωπότητας. Ξεκινά η συζήτηση για αμοιβαίο σεβασμό μιας νεοεμφανιζόμενης (και κατά πολύ αναδυόμενης) οντότητας, της οποίας η δράση φαντάζει...«ανθρωπόμορφη».

Πολύ συνοπτικά, αξίζει μια αναφορά στην ομιλία του καθηγητή Ευάγγελου Βενιζέλου για την Ευρωπαϊκή Πράξη για την ΤΝ (AI Act), είτε υπάρχει συμφωνία είτε διαφωνία ως προς τον τρόπο διακυβέρνησης εθνικών θεμάτων. Συγκεκριμένα, ο καθηγητής τάσσεται υπέρ μιας ρητής αναφοράς για την Τεχνητή Νοημοσύνη στα εθνικά Συντάγματα, όμως με τέτοιο τρόπο που όχι μόνο δε θίγει το Διεθνές Δίκαιο ή τους γενικούς παραδεγμένους κανόνες (άρα το άρθρο 28 του Ελληνικού Συντάγματος), αλλά και που ίσως να μην αποτελεί «μοναδική» αναφορά στην ΤΝ, αλλά...ερμηνευτική (Βενιζέλος, 2025), δηλαδή να τεθεί ως Ερμηνευτική Δήλωση σε άρθρο σχετικό με τον Κόσμο της Πληροφορίας (άρθρο 9Α).

Αδιαμφισβήτητα, ο κ. Βενιζέλος υπογράμμισε τα εξής: να μην συμπεριφερθούμε ως λουδίτες έναντι της ΤΝ και ότι γίνεται μεγάλη συζήτηση για τον «μετα-άνθρωπο», που αλλάζει σημαντικά στοιχεία του Συνταγματισμού και ως εκ τούτου «ροκανίζει» τις υπάρχουσες θεμελιώδεις έννοιες της Νεωτερικότητας (Βενιζέλος, 2025).

Πριν το τέλος, προτείνεται η παράθεση των βασικών αρχών του (Κλασσικού) Φιλελευθερισμού, όπως τις ορίζει ο Andrew Heywood το 2014 (σελ. 38):

Ατομικισμός- Ελευθερία- Λογική- Ισότητα- Ανοχή- Συναίνεση- Συνταγματισμός

Οπότε, αν εγκριθεί η προσθήκη διάταξης ή άρθρου για την ΤΝ, η δράση της πρέπει να συναινεί με τη δράση των ανθρώπων, χωρίς να παραβιάζει την Ελευθερία και τη Λογική, στα πλαίσια του Συνταγματισμού, και να ανέχεται εκεί που ο Ατομικισμός «υψώνει» την Ισότητα.

Συμπεραίνοντας, το έργο της τωρινής Αναθεωρητικής Βουλής φρονείται ουσιαστικό, περνώντας την Ελληνική έννομη τάξη σε μετανεωτερική διάσταση. Επομένως, μόνο μεθοδική και όχι συνοπτική πρέπει να είναι η διαδικασία διατύπωσης που θα επιτρέψει ακόμα και την ερμηνεία.