Η στεγαστική κρίση και οι συζητήσεις για την αναθεώρηση: Τελικά είναι «εμπόρευμα» ή δικαίωμα;

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΤΟΥ SPI ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗ
ΣΥΝΤΑΓΜΑ 1975 VOL.5: ΟΙ ΣΥΝΙΣΤΩΣΕΣ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ

Γράφει η Μαρία Καραντινάκη

Σε συνέχεια των συζητήσεων για τις συνταγματικές αναθεωρήσεις, το βάρος αυτή την φορά πέφτει στην αναθεώρηση του στεγαστικού ζητήματος και μιας πιο προσιτής προσέγγισης, μιας και τον τελευταίο καιρό, οι τιμές των ενοικίων αλλά και της αγοράς ιδιοκτησιακών περιουσιών έχουμε δει να εκτοξεύονται. Πώς όμως αυτό επηρεάζει το γενικότερο πλαίσιο των κοινωνικών δικαιωμάτων και της φοιτητικής ανάγκης για «προσβάσιμη» στέγη;

Στο στεγαστικό ζήτημα παρατηρείται μια ξεκάθαρη αντίφαση της θεωρίας και των πράξεων. Στην πραγματικότητα, στην παράγραφο 4 του άρθρου 21, ορίζεται πως η απόκτηση κατοικίας από αυτούς που την στερούνται ή που στεγάζονται ανεπαρκώς αποτελεί φροντίδα του κράτους, κάτι που συνυφαίνεται με κοινωνικό πρόβλημα. 

Αντίστοιχα και η Ευρωπαϊκή Σύμβαση που η Ελλάδα έχει συνυπογράψει, ορίζει την στεγαστική μέριμνα ως δικαίωμα, κάτι το οποίο δεν φαίνεται να προωθείται σε αντίθεση με την κερδοφορία των real estate projects. Η τρέχουσα κυβερνητική πολιτική βασίζεται στα νομοθετικά προγράμματα «Σπίτι μου» και την Εθνική Στρατηγικής Κοινωνικής Στέγασης, προγράμματα τα οποία όμως μένουν αθωράκιστα χωρίς την συνταγματική τους κατοχύρωση. Τι αγγίζουν όμως αυτές οι συζητήσεις για την αναθεώρηση και πως επηρεάζουν άμεσα και έμμεσα την κοινωνία;

Το άρθρο 21 αυτό καθ’ αυτό, λειτουργεί απλώς σαν μια «κατευθυντήρια γραμμή» της κυβερνήσεως χωρίς να μεριμνά για περιπτώσεις αλλαγής των κοινωνικών και οικονομικών μεταβολών. Έτσι δεν δίνει την δυνατότητα να αποκαλείται η στέγη δικαίωμα με δικαστικές διεκδικήσεις, είτε στην περίπτωση αστεγίας είτε αδυναμίας προσαρμογής λόγω μισθολογικών προβλημάτων. Άρα, η αναθεώρηση ρίχνει το βάρος προς την πολιτική για μια αλλαγή στα δεδομένα από την «εμπορευματοποιημένη» στέγη στην στέγη ως κοινωνικό και κατοχυρωμένο πλέον δικαίωμα. Άρα το κράτος θα έχει συνταγματική υποχρέωση να εξασφαλίζει στέγη σε όσους τη στερούνται, δημιουργώντας έτσι ένα μόνιμο δίχτυ προστασίας. 

Παρόλα αυτά τα άρθρα 5 και 17 προστατεύουν πλήρως την ελεύθερη αγορά. Έτσι τα Airbnb ως δικαίωμα ιδιοκτησίας δεν μπορούν να απαγορευτούν πλήρως, καθώς μετά η διάταξη θα κρίνεται αντισυνταγματική. Για αυτό η αναθεώρηση στοχεύει περισσότερο στην ανάδειξη της στέγης ως κοινωνικής προτεραιότητας έναντι του ιδιωτικού κέρδους, σε συνδυασμό με την αξιοποίηση των δημοσίων δομών για ανέγερση κοινωνικών και φοιτητικών δομών, όπως ήδη γίνεται σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

Η ακρίβεια που πλήττει την ελληνική οικονομία, αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο η έλλειψη προσιτής κατοικίας «ναρκοθετεί» τη ζωή και τις σπουδές της νέας γενιάς. 

Σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες από Ετήσιες Εκθέσεις του Ινστιτούτου Εργασίας (ΙΝΕ/ΓΣΕΕ) και στοιχεία του Υπουργείου Εργασίας, αποδεικνύεται πως η αύξηση του βασικού μισθού απορροφάται πλήρως από τις τιμές των ακινήτων. Αν και ο κατώτατος μισθός πλέον διαμορφώνεται στα 920 ευρώ μεικτά, οι νέοι χωρίς τριετή εργασία δικαιούνται 797 ευρώ, αποκαλύπτοντας έτσι την βάση υπολογισμού για την αγοραστική δύναμη των νέων φοιτητών που εργάζονται για να ανταπεξέλθουν στην αποκαλούμενη φοιτητική ζωή.

Το Ίδρυμα «Νίκος Πουλαντζάς» με πρόσφατη έρευνα εισάγει τον επιστημονικό όρο της «μπλοκαρισμένης ενηλικίωσης» αναδεικνύοντας το πως η μειωμένη στεγαστική δυνατότητα στους νέους καθορίζει την ζωή τους. Σύμφωνα με την έρευνα το 92% των νέων δηλώνει πως οι τρέχοντες μισθοί δεν μπορούν να καλύψουν ένα αξιοπρεπές βιοτικό επίπεδο. Με αυτά τα δεδομένα η ανεξαρτητοποίηση των φοιτητών εξαιτίας της στεγαστικής κρίσης, της ακρίβειας αλλά και των απολαβών της ίδιας της εργασίας, είναι φυσικό και επόμενο να μην μπορεί να πραγματωθεί.  

Έτσι λοιπόν, η συνταγματική αναθεώρηση κατά κύριο λόγο επηρεάζει τους φοιτητές και τους νέους καθώς η κατάσταση των φοιτητικών εστιών, αλλά και των ακινήτων προς ενοικίαση στα φοιτητικά κέντρα είναι απαράδεκτη. Η Αγγελική, που βρίσκεται στο δεύτερο έτος της Αρχιτεκτονικής στο ΑΠΘ, μου μίλησε για μια εικόνα «καταυλισμού» στις φοιτητικές εστίες. Συγκεκριμένα τον πρώτο χρόνο που περνούσε απέξω θεωρούσε πως είναι εγκαταλελειμμένα κτήρια. Αντίστοιχα, η ίδια όταν αναγκάστηκε να ψάξει για άλλο σπίτι, καθώς έδινε πολλά χρήματα για λίγα τετραγωνικά βρέθηκε στην απόλυτη απόγνωση. Χρειάστηκε να δώσει 2.500 ευρώ ενοικίων μπροστά, ενώ από την άλλη φαίνεται πως καταθέτει το μισό ενοίκιο και το υπόλοιπο το δίνει στο χέρι «μαύρα». 

Πώς άρα ένας φοιτητής μπορεί να ανταπεξέλθει χωρίς να εργάζεται; Ακόμα και με την εργασία όμως οι μισθοί δεν ανταποκρίνονται στα πραγματικά δεδομένα της κοινωνίας. Σε νησιά με παράδειγμα την Κρήτη όπως μου ανέφερε η Παναγιώτα, όχι μόνο οι φοιτητές, αλλά και η ίδιοι η κάτοικοι αδυνατούν να βρουν σπίτι λόγω της υπερπληθώρας Airbnb. Και εννοείται πως από αρχές Ιουνίου ακόμα και να μην έχει τελειώσει η εξεταστική τούς διώχνουν και ξαναμετακομίζουν πίσω τον Σεπτέμβρη.  

Έτσι λοιπόν φαίνεται το μεγάλο πρόβλημα που υπάρχει στην κρατική μέριμνα. Η Συνταγματική αυτή Αναθεώρηση δεν είναι μόνο άλλη μία νομική λεπτομέρεια και βάση συζήτησης. Είναι ένα ξεκάθαρο πολιτικό μέσο που θα δώσει την δυνατότητα να αλλάξουν τα κοινωνικά δεδομένα και οι κανόνες του παιχνιδιού εντελώς στην αγορά ακινήτων. Αν το ίδιο το Σύνταγμα δεν αλλάξει οποιαδήποτε απόφαση που αφορά τα ενοίκια θα είναι πάντα μετέωρη και ευάλωτη σε δικαστικές διαμάχες και ενστάσεις. Αν δεν φτιαχτούν φοιτητικές και κοινωνικές δομές άξιες διαβίωσης, η επιλογή της επαρχίας θα μοιάζει πλέον για τους εν δυνάμει φοιτητές ένα μακρινό όνειρο.