Μήπως τελικά τα ιδιωτικά πανεπιστήμια επιβάλλουν το δίκιο τους στο λύκειο;

 

Γράφει η Μαρία Καραντινάκη

Για άλλη μια χρονιά, η περίοδος των πανελληνίων συνιστά διαχρονική πρόκληση των υποψηφίων που έγκειται να μεταβούν στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Πώς όμως μεταβάλλεται το άγχος αυτό με τις νέες ρυθμίσεις για την εξίσωση της ιδιωτικοποίησης της τριτοβάθμιας και πώς υποσυνείδητα από τα μαθητικά χρόνια υπονοείται η ενίσχυσή της;

Η επικαιρότητα της φοιτητικής -αλλά και όχι μόνο- κοινότητας φλέγεται από το νομοθετικό πλαίσιο προς εφαρμογή που νομιμοποιεί την αναγνώριση των μη κερδοσκοπικών, μη κρατικών πανεπιστημίων στην Ελλάδα. Μάλιστα με τις συζητήσεις για την αναθεώρηση του άρθρου 16 είδαμε ποικίλες αντιδράσεις με συγκεντρώσεις των διαμαρτυρόμενων φοιτητών έξω από τη Βουλή το πρωί της Πέμπτης (4 Ιουνίου 2026). 

Η νοοτροπία όμως της παραπαιδείας υπονομεύει σταδιακά την εμπιστοσύνη στη δημόσια παιδεία. Πώς όμως προκύπτει αυτό; Όπως το φροντιστήριο παρουσιάζεται ως κάτι αναγκαίο παράλληλα με τη φοίτηση του μαθητή στο δημόσιο σχολείο, έτσι και το ιδιωτικό πανεπιστήμιο προβάλλεται από πολλούς ως κάτι ανώτερο του ΑΕΙ. Έτσι και στις δύο περιπτώσεις η λύση αναζητείται εκτός του δημόσιου εκπαιδευτικού πλαισίου. Ο μαθητής λοιπόν, έχει συνηθίσει να πληρώνει δίδακτρα στην ενισχυτική διδασκαλία. Θεωρεί πως η επιτυχία του συνδέεται με την οικονομική επένδυση, και έτσι δεν θα του φανεί τόσο μακρινό να πληρώσει για τις σπουδές του.

Με αυτά τα δεδομένα προκύπτει το ερώτημα στο κατά πόσο το δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα μπορεί να προσφέρει ευκαιρίες ίσες σε όλους τους φοιτητές. Η αντίληψη που κινείται γύρω από το σύστημα των Πανελλαδικών εξετάσεων είναι βαθμοθηρική. Αυτό το δεδομένο, σε συνδυασμό με την πλημμελή προετοιμασία των υποψηφίων από το σύστημα της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης αναπόφευκτα οδηγεί τους μαθητές στην αναζήτηση φροντιστηρίων για την επαρκέστερη προετοιμασία τους και την μέγιστη απόδοσή τους στις Πανελλήνιες.

Μάλιστα, πάλι με βάση το άρθρο 16, το 2022 συνταγματική κρίθηκε η απόφαση αφαίρεσης των ειδικών μαθημάτων γραμμικού και ελεύθερου σχεδίου από το ωρολόγιο πρόγραμμα, τα οποία μαθήματα όμως εξετάζονται στις Πανελλήνιες εξετάσεις για τους υποψηφίους που επιδιώκουν να εισαχθούν σε κάποια Πολυτεχνική σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών.

Οι μαθητές που συμμετέχουν στη διαδικασία των Πανελληνίων εξετάσεων ακόμα και να μην έχουν την οικονομική δυνατότητα αναγκάζονται να απευθυνθούν στην παραπαιδεία. Από την άλλη, το CNN Greece επικαλούμενο στοιχεία από σχετική έρευνα της ΕΛΣΤΑΤ κάνει λόγο για σχεδόν 614 εκατομμύρια ευρώ των δαπανών των ελληνικών οικογενειών σε φροντιστήρια. Μάλιστα άλλες μελέτες αποκαλύπτουν, σύμφωνα με το Newsbeast, πως 4 στους 5 μαθητές λυκείου δέχονται εξωσχολική υποστήριξη.

Εδώ εγκιβωτίζεται η νοοτροπία των ιδιωτικών σχολών, δηλαδή η αντιμετώπιση της παιδείας ως υπηρεσίας που παρέχεται έναντι διδάκτρων. Οι συζητήσεις δεν πρέπει να αφορούν μόνο τις νομικές συνέπειές τους, αλλά και την εκ θεμελίων μεταβολή που θα φέρει στην κοινωνική αντίληψη για την παιδεία. Δεν είναι λογικό λοιπόν να πιστεύουν οι φοιτητές πως η οικονομική επένδυση θα τους οδηγήσει ολοένα και πιο κοντά στην επαγγελματική τους επιτυχία;

Οι υποστηρικτές των ιδιωτικών πανεπιστημίων θα μπορούσαν να φέρουν ως αντιπαράδειγμα την αύξηση του ανταγωνισμού στην αγορά. Αντίστοιχα κάποιος που καταρρίπτει την επιβλαβή φροντιστηριακή ενίσχυση των μαθητών, θα μπορούσε να υποστηρίξει το ενισχυμένο επίπεδο γνώσεων το οποίο παρέχεται στα φροντιστήρια, «ανεβάζοντας» έτσι τις προσδοκίες στη μαθητική κοινότητα. 

Πώς όμως μπορεί κάποιος να υποστηρίξει την αντίληψη αυτή όταν έρευνες του εγχειρήματος PISA στα σχολικά ιδρύματα αποκαλύπτουν το χαμηλό γνωστικό επίπεδο των μαθητών; Πώς μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι τα δημόσια πτυχία δεν θα υποβαθμιστούν και η γνώση δεν θα αντιμετωπίζεται ως αγαθό που ο πολίτης μπορεί να αγοράσει ανάλογα με την οικονομική του δυνατότητα; Όπως τα φροντιστήρια εμπορευματοποιούν την εκπαίδευση, έτσι και τα ιδιωτικά πανεπιστήμια μπορεί να φτάσουν στο επίπεδο όχι μόνο να εξισωθούν με τα δημόσια πτυχία αλλά και να υποβαθμιστούν στην οπτική των Ελλήνων, όπως έχει υποβαθμιστεί και η εμπιστοσύνη τους στη δημόσια παιδεία.

Όταν λοιπόν το εκπαιδευτικό σύστημα βασίζεται κατά κόρον στην παραπαιδεία, οι μαθητές-αλλά και οι ίδιοι οι γονείς- από την εφηβική ηλικία μπορεί να αποκτήσουν την αντίληψη πως εφόσον η επιτυχία τους για την εισαγωγή στα ιδρύματα Τριτοβάθμιας εκπαίδευσης δεν μπορεί να καλυφθεί από το ίδιο το εκπαιδευτικό σύστημα, οι ανάγκες τους στη μετέπειτα επαγγελματική τους σταδιοδρομία δεν μπορούν να καλυφθούν από τα δημόσια πανεπιστήμια. 

Έτσι η εμπιστοσύνη πάνω στους δημόσιους εκπαιδευτικούς κρατικούς μηχανισμούς φθείρεται. Αναλογικά, τα ιδιωτικά πανεπιστήμια ακολουθούν μια «γραμμή συνέχειας» στη νοοτροπία των Ελλήνων μαθητών και μελλοντικών μελών των Φοιτητικών Συλλόγων. 

Το ζήτημα που αφορά όλους μας για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια δεν ξεκινάει μόνο με την εισαγωγή μας στο πανεπιστήμιο. Αγγίζει ένα βαθύτερο ζήτημα της σύνδεσης της επιτυχίας με την «εξαγορά» της. Κατά πόσο η παιδεία λοιπόν πλέον είτε εξισωθούν τα πτυχία μας είτε όχι αφορά δημόσιο αγαθό; Τελικά η απόδοση των μαθητών είτε σε ακαδημαϊκό είτε σε επαγγελματικό επίπεδο, θα φτάσει να βασίζεται σε προσωπική προσπάθεια και ακαδημαϊκή ικανότητα ή στο ποιος θα μπορέσει να χρηματοδοτήσει καλύτερα την επιτυχία του;