Μήπως πρέπει να περιθωριοποιηθεί η άγνοια τελικά; - Γιατί υστερούν η αδιαφορία και η κατακραυγή έναντι της επιλεκτικής παρέμβασης;

Γράφει ο Μάνος Κόκκινος

 Ένα ομοφοβικό βίντεο φοιτήτριας έγινε viral. Οι αντιδράσεις της δίνουν ακόμα μεγαλύτερη δημοσιότητα. Οι νέοι δεν οφείλουν ούτε σιωπή ούτε θυμό, αλλά επιλεκτική παρέμβαση: θεσμικές καταγγελίες αντί για θόρυβο, κριτήρια αντί για παρορμήσεις. Η άγνοια περιθωριοποιείται όταν αρνούμαστε να παίξουμε με τους κανόνες της.

Στις 24 Μαΐου μια φοιτήτρια στο τμήμα Κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης, ονόματι Λύρα, ανέβασε βίντεο στην πλατφόρμα TikTok διάρκειας οκτώ λεπτών. Η θεματολογία του εν λόγω βίντεο αφορούσε την ανοιχτή πρόσκληση που στάλθηκε στην ομαδική συνομιλία των συμφοιτητών της για το pride parade στο Ρέθυμνο, τις σκέψεις της για όσο το παρακολούθησε γυρνώντας στο σπίτι της, και την τοποθέτησή της γενικότερα πάνω στην κοινότητα ΛΟΑΤΚΙ. 

Το περιεχόμενο είναι τουλάχιστον αβάσιμο, καθώς ισχυρίζεται ότι η περιθωριοποίηση για την οποία γίνεται λόγος δεν υφίσταται, αποκαλώντας τα διεμφυλικά άτομα «τζέρτζελα» και επιμένοντας πολλάκις ότι περιθωριοποιούνται από επιλογή τους , πηγαίνοντας έτσι ενάντια στον δικό της αρχικό ισχυρισμό. 

Το ύφος της είναι πασιφανώς θιγμένο από τα συνθήματα που ισχυρίζεται πως άκουσε, τα οποία κατά εκείνη θίγουν τόσο τη χριστιανική πίστη όσο και τους πιστούς. Η λήξη του βίντεο προκαλεί ακόμα μεγαλύτερη απορία, αφού ισχυρίζεται πως έχει «πάρα πολλούς γκέι φίλους και λεσβίες φίλες, που δεν έχουν κάνει comeout στην παρέα αλλά το έχουμε καταλάβει όλοι», τονίζοντας ότι αυτά τα άτομα (που η ίδια έχει συμπεράνει πώς ανήκουν στη ΛΟΑΤΚΙ κοινότητα χωρίς κάποια επιβεβαίωση) έχουν ξεχωριστή θέση στην καρδιά της γιατί δεν είναι «αναρχοάπλυτοι».

Τη στιγμή συγγραφής του άρθρου το βίντεο είχε 2,2 εκατομμύρια προβολές, 150 χιλιάδες likes και 10 χιλιάδες περίπου σχόλια. Πλήθος δημιουργών στην ίδια καθώς και άλλες πλατφόρμες ανέβασαν απαντήσεις με μορφή βίντεο, που κατά πλειοψηφία διαφωνούν με τα προαναφερθέντα. Τα σχόλια έχουν επίσης χαρακτήρα κάθετα αρνητικό, με τη δημιουργό να απαντάει με ειρωνικό ύφος ή να αποφεύγει τις ερωτήσεις που τίθενται. Όταν ένας χρήστης ρώτησε εάν είναι χαρούμενη που άτομα με φασιστικές αντιλήψεις συμφωνούν μαζί της, εκείνη απάντησε «πολύ». 

Όταν ένας άλλος χρήστης απλώς ανέβασε λίστα ΛΟΑΤΚΙ ατόμων που δολοφονήθηκαν , υπαινιγμός για την ακραία μορφή περιθωριοποίησης την οποία η δημιουργός αρνείται, εκείνη είπε πως θα απαντούσε τώρα αλλά «έχε χάρη». Δεν είναι όμως όλες οι τοποθετήσεις κάθετα αντίθετες. Συγκεκριμένα, η Ελληνική Ορθόδοξη Νεολαία (ΕΟΝ) σε σχετική ανάρτηση υπερασπίστηκε τη δημιουργό ως προστάτη της πίστεως που πρέπει να υπερασπιστούν οι πατριώτες νέοι από τον διαδικτυακό εκφοβισμό που δέχεται. Εν συνόψει, κατάφερε μέσα σε λίγα λεπτά ατεκμηρίωτου λόγου να γίνει διαδικτυακή μικρο-διασημότητα.

Το ζήτημα δεν είναι αν η περιθωριοποίηση υπάρχει, (με έρευνα της KMOΠ δείχνει ότι το 71,98% του γενικού κοινού πιστεύει πως τα ΛΟΑΤΚΙ άτομα αποκλείονται από δραστηριότητες ή διαδηλώσεις λόγω σεξουαλικότητας από κάποιες φορές έως συχνά), αυτό είναι πασιφανές. Το πραγματικό ερώτημα είναι: εάν οι απαντήσεις και τα βίντεο σχολιασμού δίνουν δημοσιότητα και μετατρέπουν μια κοπέλα σε «μάρτυρα», τότε ποια είναι η δέουσα αντιμετώπιση; 

Πρωτίστως, πρέπει να σημειωθεί ότι έχουν γίνει δεκάδες καταγγελίες στην επιτροπή ισότητας των φύλων του πανεπιστημίου της, όπως φαίνεται από χρήστες του TikTok που αναρτούν τις απαντήσεις που έλαβαν, στις οποίες η επιτροπή βάζει σε προτεραιότητα τη διερεύνηση του θέματος. Επομένως, μια στοχευμένη δράση (καταγγελία σε θεσμικό όργανο) μπορεί να επιφέρει πιο ουσιαστικό αποτέλεσμα από πολλές αναλυτικές αναρτήσεις. 

Ωστόσο, η πραγματική απάντηση δεν βρίσκεται σε μία από τις δύο προσεγγίσεις (καταγγελία ή απάντηση), αλλά στην ικανότητα επιλεκτικής παρέμβασης. Για να γίνει αυτό πρακτικά, χρειάζονται κάποια λειτουργικά κριτήρια. 

Ενδεικτικά: Εάν το αρχικό περιεχόμενο έχει ήδη ξεπεράσει το 1 εκατομμύριο προβολές, μια ακόμα απάντηση σπάνια ανατρέπει την τροχιά του. Εάν η δημιουργός απαντάει αποκλειστικά με ειρωνεία, υπεκφυγές ή δεν δείχνει διάθεση για διάλογο, η περαιτέρω ενασχόληση δεν διαπαιδαγωγεί, απλώς προσφέρει νέο υλικό στο αφήγημα του «θύματος». Εάν υπάρχει ήδη θεσμική οδός (επιτροπή, πρυτανεία, εργατικό δίκαιο), η προτεραιότητα ανήκει εκεί, όχι στον θόρυβο.

Συνεπώς, σε μια προσπάθεια να διορθωθεί ένα άτομο που δεν θέλει να διορθωθεί, πολλοί καλοπροαίρετοι και προοδευτικοί νέοι πέφτουν στην παγίδα να εξαντλούν χρόνο και ενέργεια για να πετύχουν το ακατόρθωτο. Προφανώς το παρόν άρθρο αποτελεί το ίδιο μια ανάλυση, και αυτό χρήζει μιας διευκρίνισης. Το όνομα και το link της δημιουργού παραλείπονται εσκεμμένα, γιατί η απλή αναπαραγωγή τους θα ισοδυναμούσε με προβολή, κάτι που το παρόν κείμενο αρνείται να της προσφέρει. 

Ο σκοπός του δεν είναι η απόρριψη των προφανώς εσφαλμένων λεγομένων, αυτό είναι εύκολο, αλλά η διατύπωση μιας αρχής για το πότε και πώς απαντάμε, ώστε η απάντηση να μην μετατρέπεται σε τροφή για τον θόρυβο.

«Λύρες» υπάρχουν και είναι λίγες, αλλά η σιωπή μας δεν τις κάνει να σωπάσουν. Η παγίδα δεν είναι η ίδια η απάντηση, αλλά η απάντηση που δίνει δημοσιότητα χωρίς να δίνει μάθημα. Το ζητούμενο για έναν νέο άνθρωπο σήμερα δεν είναι να επιλέξει ανάμεσα στην καταιγίδα των αναλύσεων και στην ερήμωση της αδιαφορίας. 

Είναι να μάθει να ξεχωρίζει: πότε η ανταπάντηση διαπαιδαγωγεί το κοινό και πότε απλώς θρέφει τον θόρυβο. Πότε η καταγγελία φτάνει σε μια επιτροπή, και πότε ένα βίντεο οκτώ λεπτών γίνεται αφορμή για οκτώ ώρες οργής χωρίς αποτέλεσμα. 

Περιθωριοποίηση της άγνοιας δεν σημαίνει να κλείσουμε τα μάτια. Σημαίνει να αρνηθούμε να παίξουμε το παιχνίδι της με τους δικούς της κανόνες: φτηνή πρόκληση, συναισθηματική χειραγώγηση, ηρωοποίηση του θύματος. Η πραγματική δύναμη των νέων δεν είναι ούτε το like ούτε η σιωπή. Είναι η επιλεκτική, ψύχραιμη, συλλογική παρέμβαση, εκεί όπου η άγνοια χάνει όχι την προσοχή μας, αλλά την αξιοπιστία της.