Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Ποιος φοβάται τον φοιτητικό συνδικαλισμό; Μια απάντηση στις δηλώσεις της Λατινοπούλου




Γράφει ο Μάνος Κόκκινος

Η πρόταση της Α. Λατινοπούλου για κατάργηση των φοιτητικών παρατάξεων δεν είναι «αποκομματικοποίηση», είναι φίμωση. Οι κάμερες και διαγραφές δεν θα φέρουν σταθερότητα, αλλά ακόμα πιο ριζικές, συχνά παράνομες, μορφές έκφρασης. Κανένα τείχος δεν είναι αρκετά ψηλό ώστε να απωθήσει αυτόν που ψάχνει γέφυρες.

Τις τελευταίες εβδομάδες, η «Φωνή Λογικής» και η επικεφαλής της, Αφροδίτη Λατινοπούλου, έχουν θέσει στο επίκεντρο της κριτικής τους το κατά τους ίδιους δεινότερο πρόβλημα που μαστίζει τα ελληνικά πανεπιστήμια: όχι την υποχρηματοδότηση των ΑΕΙ, όχι την ανεργία των πτυχιούχων, αλλά την ύπαρξη του φοιτητικού συνδικαλισμού.

Σε δημόσιες τοποθετήσεις και συνεντεύξεις, η πρόταση που διατυπώνεται είναι συνοπτικά: άμεση κατάργηση όλων των φοιτητικών παρατάξεων, απαγόρευση του συνδικαλισμού εντός των ιδρυμάτων, εγκατάσταση καμερών, υποχρεωτική κάρτα εισόδου και διαγραφές για όσους συμμετέχουν σε καταλήψεις ή επεισόδια.

Για να φέρει αντίρρηση κάνεις στο παραπάνω δεν χρειάζεται παρά μόνο να υποδείξει τους τρόπους με τους οποίους η πρόταση παρουσιάζεται ως προβληματική τόσο νομικά, και ιστορικά, όσο και πρακτικά.

Πρωτίστως εμφανίζεται ως οφθαλμοφανέστατα αντισυνταγματική αφού το άρθρο 23 του Συντάγματος ορίζει ρητά πως: «Το κράτος λαμβάνει μέτρα για τη διασφάλιση της συνδικαλιστικής ελευθερίας [...] υπέρ των [...] φοιτητών». 

Η ΕΣΔΑ (άρθρο 11) προστατεύει την ελευθερία του συνέρχεσθαι και του συνεταιρίζεσθαι. Η απαγόρευση των φοιτητικών παρατάξεων θα προσέκρουε ευθέως σε συνταγματικές διατάξεις, όπως έχει κρίνει κατ’ επανάληψη το Συμβούλιο της Επικρατείας (π.χ. ΣτΕ 2046-2047/2022 περί ασύλου).

Η πρόταση για διαγραφές «χωρίς δίκη» παραβιάζει την αρχή της νομιμότητας των ποινών (άρθρο 7) και το τεκμήριο αθωότητας. Ακόμη και για αδικήματα εντός πανεπιστημίου, ισχύει η ποινική δικονομία, όχι η διοικητική αυθαιρεσία.

Εύλογα δημιουργείται το ερώτημα του ποιόν τρόπο σκοπεύει η Φωνή Λογικής να παρακάμψει τις παραπάνω ρητές διατάξεις του Συντάγματος, και ποια εγγύηση έχουν οι πολίτες πώς θα περιοριστεί σε αυτές; 

Επιπλέον αξίζει να εξετάσουμε προηγούμενες απόπειρες εφαρμογής παρόμοιων μέτρων. Η ελληνική πολιτεία έχει επιχειρήσει στο ιστορικά να περιορίσει τον φοιτητικό συνδικαλισμό. Στη διάρκεια της Χούντας (1967-1974), οι φοιτητικές οργανώσεις διαλύθηκαν βίαια, η ΕΦΕΕ τέθηκε εκτός νόμου (αν και επανασυστήθηκε το 1971 στη προσπάθεια να φιλελευθεροποιηθεί η Χούντα) και ακολούθησαν διώξεις.

Το αποτέλεσμα δεν ήταν η «ησυχία», αλλά η δημιουργία παράνομων αντιστασιακών ομάδων και η ριζοσπαστικοποίηση ολόκληρης γενιάς. Η εξέγερση του Πολυτεχνείου ήταν ακριβώς η απάντηση στην απαγόρευση της συλλογικής έκφρασης.

Συνεπώς η απαγόρευση δεν εξαφανίζει τη διεκδίκηση. Την ωθεί σε λιγότερο συμβατικές, μη vθεσμικές μορφές.

Προτού φτάσουμε σε συμπεράσματα χρειάζεται να αναφερθούμε στην πραγματική κατάσταση του φοιτητικού συνδικαλισμού.

Στις φοιτητικές εκλογές (άνοιξη 2026), η συμμετοχή κυμάνθηκε γύρω στις 45 χιλιάδες ψήφους πανελλαδικώς, με φανερή έκπτωση σε σχέση με το 2000 όπου καταμετρήθηκαν 65 χιλιάδες ψήφοι συνολικά (σύμφωνα με τη νΚΑ). Η πλειοψηφία των φοιτητών δεν συμμετέχει σε παράταξη. Το γεγονός αυτό δεν δικαιολογεί απαγόρευση, αλλά θέτει ένα υπαρκτό ερώτημα: γιατί τόσο μεγάλη αποχή;

 Οι απαντήσεις που σπάνια δίνονται από τους ίδιους τους συνδικαλιστές έχουν ως εξής: αποσύνδεση παρατάξεων από καθημερινά προβλήματα (έλλειψη δωρεάν συγγραμμάτων, λειτουργία γραμματειών, στέγαση), κομματική λογική που συχνά δίνει προτεραιότητα σε εσωτερικές αντιπαραθέσεις παρά σε διεκδικήσεις, και απουσία διαφάνειας στα οικονομικά ορισμένων συλλόγων. Η υπεράσπιση του συνδικαλισμού οφείλει να ενσωματώνει αυτή την κριτική.

Διαφορετικά, η απάντηση στην πρόταση Λατινοπούλου περιορίζεται σε ηθική καταγγελία δηλαδή ανεπαρκή για να πείσει έναν αδιάφορο ή απογοητευμένο φοιτητή. Παρά τα προβλήματα του, ακόμα και ένας ατελής συνδικαλισμός επιτελεί τρεις λειτουργίες που δεν αντικαθίστανται:

1) Διαπραγματευτική ισχύς: Χωρίς παρατάξεις, οι επιτροπές σπουδών, οι σύγκλητοι και οι πρυτάνεις αποφασίζουν χωρίς αντίβαρο. Οι ατομικές αναφορές ενός φοιτητή έχουν μηδενική βαρύτητα έναντι οποιουδήποτε μέτρου.

2) Μάθηση δημοκρατίας: Η συμμετοχή σε γενικές συνελεύσεις, η εκλογική διαδικασία, η συγγραφή ψηφισμάτων, ακόμη και η ήττα, είναι ανεκτίμητη πολιτική παιδεία που δεν διδάσκεται σε αμφιθέατρο.

3) Ταχύτητα αντίδρασης: Όταν ανακοινώνεται αιφνίδια κατάργηση ενός προγράμματος σπουδών, την περίπτωση του Τμήματος Μηχανικών Πληροφορικής του ΤΕΙ Κεντρικής Μακεδονίας (2019), μόνο μια οργανωμένη παράταξη μπορεί να κινητοποιήσει άμεσα.

Συμπερασματικά, η μεταρρύθμιση υπερτερεί της κατάργησης ως λύση στα προβλήματα που παρουσιάζονται. Η πρόταση Λατινοπούλου δεν είναι απλώς μία ακόμη πολιτική ακρότητα. Είναι ένα τεστ για την ίδια την ιδέα του πανεπιστημίου.

Αν φοβόμαστε τους φοιτητές που οργανώνονται, αν τους απαντάμε με κάμερες και διαγραφές αντί για διάλογο, τότε δεν έχουμε πανεπιστήμιο, έχουμε εκπαιδευτήριο συμμόρφωσης. Το αντίθετο του αυταρχισμού, δεν είναι η ανομία. Είναι η απαίτηση για λειτουργικό, διαφανή και υπεύθυνο συνδικαλισμό. Μια απαίτηση που απευθύνεται εξίσου στην κυβέρνηση, τις πρυτανικές αρχές και τους ίδιους τους φοιτητές.

Σχόλια

Δημοφιλή Κείμενα

Γενική Συνέλευση Παντείου: Επίθεση εναντίον κυβέρνησης και ΕΜΠ για το Πολυτεχνείο και αντιπαράθεση ΕΑΑΚ και Ελευθεριακού Στεκιού

Γράφει ο Νικόλας Βίτσος Στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, την Πέμπτη 12 Νοεμβρίου, πραγματοποιήθηκε η γενική συνέλευση των φοιτητών. Στη γενική συνέλευση συζητήθηκαν θέματα που αφορούν τη φοιτητική κοινότητα. Η συνέλευση έγινε ενόψει του εορτασμού της επετείου της εξέγερσης του Πολυτεχνείου. Γι' αυτό στη γενική συνέλευση απηύθυναν λόγο αρχικά ένα μέλος του ΔΣ του Συνδέσμου Φυλακισθέντων και Εξορισθέντων Αντιστασιακών, καθώς και ένας επιζών της εξέγερσης του Πολυτεχνείου.  Οι δύο ομιλητές κάλεσαν τους φοιτητές να συνεχίσουν να αγωνίζονται για τα ιδανικά για τα οποία αγωνίστηκαν και εκείνοι.  Στη συνέλευση τον λόγο πήραν οι φοιτητικές παρατάξεις πλην της ΔΑΠ-ΝΔΦΚ. Πέρα από τις φοιτητικές παρατάξεις, τον λόγο πήραν, παρά την αντίδραση όλων των παρατάξεων, και άτομα από το Ελευθεριακό Στέκι Παντείου. Πλαίσια κατέθεσαν η ΠΚΣ (89 ψήφοι), τα ΕΑΑΚ (64), η ΠΑΣΠ (64), η ΕΡΑ (19), η ΡΕΒΑΝΣ (9) και οι Αγωνιστικές Κινήσεις (1). ​Η ΠΚΣ κάλεσε τους φοιτητές να τιμήσουν το τριήμερο του Πολυτεχνείου μ...

Το «Εργαλειοποιημένο» Πολυτεχνείο: Πώς γεννήθηκε ο μύθος και γιατί επιμένει

Γράφει ο Μάνος Κόκκινος Κάθε Νοέμβριο, η ελληνική δημόσια σφαίρα επιστρέφει σε έναν κυκλικό καβγά για την εξέγερση του Πολυτεχνείου. Τα τελευταία χρόνια, όμως, παρατηρείται μια ανησυχητική μετατόπιση: το επίκεντρο της συζήτησης μετακινείται από το «ποια είναι η ιστορική σημασία της εξέγερσης» στο «αν η εξέγερση έχει εργαλειοποιηθεί», και, ακόμη χειρότερα, στο αν έχει στηθεί εξαρχής με πολιτικά κίνητρα. Μια έννοια που ανήκε στην ιστορική κοινωνιολογία μετατράπηκε σε όπλο με το οποίο κάποιοι χτυπούν την ίδια την ύπαρξη του γεγονότος.  Ζητούμενο δεν είναι να ληφθεί θέση σε μια τόσο ατεκμηρίωτη διαφωνία, αλλά να εξεταστούν οι λόγοι για τους οποίους υπάρχει σύγχυση γύρω από το ζήτημα εξ αρχής. Η αφήγηση της «εργαλειοποίησης» δεν έχει μία και μοναδική πηγή. Το πρώτο στρώμα προέρχεται από την εσωτερική αυτοκριτική των ίδιων των συμμετεχόντων. Ήδη το 1976, η αριστερή επιθεώρηση Εργατική Πάλη κατηγορούσε τους μεταρρυθμιστές ότι «έκαναν τον λαό να ξεχάσει την προδοσία τους».  Το 1988, η...

Τελικά το πανεπιστήμιο είναι ένας χώρος ελεύθερης σκέψης και παιδείας ή ένα πρότυπο πειθαρχίας;

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΤΟΥ SPI ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ Γράφει η Μαρία Καραντινάκη Τελικά το πανεπιστήμιο είναι ένας χώρος ελεύθερης σκέψης και παιδείας ή ένα πρότυπο πειθαρχίας; Ενόψει της εξεταστικής, και της κατάστασης άγχους που επικρατεί μέσα στις αίθουσες εν ώρα της εξέτασης, ήρθε στο μυαλό μου το κατά πόσο η διαδικασία τόσο της εξεταστικής αλλά και του τρόπου εξέτασης μας βάζει σε ένα βαθύτερο κοινωνικοπολιτικό στόχαστρο. Πώς η εξεταστική ως ένα «πειθαρχικό μέσο» αντικρούει τη χαρά της μάθησης και έρχεται σε αντίθεση με την όλη φιλοσοφία της ακαδημαϊκής μάθησης; Για όλους μας οι περίοδοι της εξεταστικής είναι μια μορφή «φοιτητικού βασάνου». Το πανεπιστήμιο υποτίθεται πως είναι ένας χώρος ελεύθερης σκέψης, αμφισβήτησης και στοχασμού. Στην πραγματικότητα όμως, η εξεταστική δίνει ένα δυνατό σοκ ρεαλισμού στην ρομαντική σκοπιά της στοχαστικής φιλοσοφίας της μάθησης. Στην εξεταστική τα πράγματα λειτουργούν σε μια γραμμή παραγωγής. Τα έδρανα απομακρυσμένα, επιτηρητές συνεχώς να ελέγχουν για τη σωστή λειτ...

Γενικά Συλλαλητήρια 2026.10.21: Παρασκήνιο, Αιτήματα και Αναβρασμός ενόψει Εθνικών Εκλογών

  Από το SPI Newsroom Μεγάλη η σημερινή κινητοποίηση των φοιτητικών συλλόγων και παρατάξεων στο πανεκπαιδευτικό συλλαλητήριο στην Αθήνα. Οι Αθηναϊκοί ΦΣ συνεχίζουν ακάθεκτοι να διεκδικούν τα αιτήματά τους για δωρεάν παιδεία, διοργανώνοντας κοινοί συνεναίσι συλλαλητήριο για σήμερα, 21 Οκτωβρίου. Το μέτρο αυτό συμπληρώνει τη διαμαρτυρία που λαμβάνει χώρα στην πλατεία Συντάγματος και περιλαμβάνει στήσιμο σκηνών ως ένδειξη αμετανόητης στάσης έναντι στα μέτρα που αφορούν τις στεγαστικές φορολογικές ανάγκες που αποφασίστηκαν πρόσφατα. Σήμερα, 21 Οκτωβρίου, τα συλλαλητήρια ανά τη χώρα σημείωσαν σημαντική δυναμική. Η ATTACK στα AEI υπογράμμισε τη σημασία των συγκεντρώσεων και φοιτητικών κινητοποιήσεων με την αναφορά της στα αντίστοιχα κινήματα της Αλβανίας (Κίνημα των Φλαμίνγκο), της Γαλλίας, της Βραζιλίας, της Πορτογαλίας, της Ισπανίας και της Ινδίας (Κίνημα της Κατσαρίδας). Σχεδόν κάθε «φοιτητούπολη»- Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Πάτρα, Ιωάννινα, Κομοτηνή, Ρέθυμνο, Βόλος, Χανιά, Ηράκλειο- κάλεσε ...

Το μαθηματικό παράδοξο της κάλπης: Όταν η πλειοψηφία εγγυάται τη λανθασμένη απόφαση

Γράφει η Νεφέλη Αναστασοπούλου-Ζωντανού Είναι η πλειοψηφία πάντα σοφή; Από την «Αλληγορία του Πλοίου» του Πλάτωνα έως τη σύγχρονη θεωρία πιθανοτήτων, τα συμπεράσματα είναι δυσοίωνα. Η δημόσια συζήτηση εστιάζει επανειλημμένα στο φαινόμενο της αποχής από τις εκλογές και στην επιτακτική ανάγκη καταπολέμησής του. Πράγματι, τα ποσοστά αποχής στην Ελλάδα κυμαίνονται συχνά κοντά στο 40%, ξεπερνώντας το 47% τον Ιούνιο του 2023 (ιστορικό αρνητικό ρεκόρ). Μήπως, όμως, το κυρίαρχο αφήγημα «η αποχή είναι πρόβλημα, και πρέπει να πείσουμε τον κόσμο να ψηφίσει» αποτελεί λάθος εστίαση; Κι αυτό γιατί το πιο σημαντικό ερώτημα δεν είναι πόσοι ψηφίζουν, αλλά πόσο ουσιαστικά ψηφίζουν. Την απάντηση σε αυτό επιχειρεί να δώσει το Θεώρημα του Condorcet (1785): όταν κάθε ψηφοφόρος έχει πάνω από 50% πιθανότητα να κάνει τη «σωστή» επιλογή (π.χ. 60%), τότε όσο μεγαλώνει το εκλογικό σώμα, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα η πλειοψηφία να καταλήξει στη σωστή απόφαση. Για παράδειγμα, η πιθανότητα αυτή ανεβαίνει σε 64,8% με...