Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Είναι η οργή του δρόμου, μια κρίση του κοινωνικού συμβολαίου;

 Γράφει η Μαρία Καραντινάκη

Σίγουρα οι εξεγέρσεις του Παρισιού, της Λυών και της Μασσαλίας έχουν απασχολήσει τόσο την μαθητική όσο και την φοιτητική κοινότητα, σε όλο τον κόσμο, πόσο μάλλον τον τύπο. Αυτή εδώ η θεώρηση όμως συναθροίζει τις βασικές αρχές του Ρουσσώ για το κοινωνικό συμβόλαιο και την εξέγερση στους «μελλοντικούς πολίτες», τους ίδιους τους μαθητές.


Πίσω από την ταραχή, τις εξεγέρσεις και την βίαιη πραγματικότητα που κατακλύζει τις οθόνες μας, λανθάνει ένα βαθύτερο ερώτημα. Τι σπρώχνει αυτούς τους μαθητές πριν συμπληρώσουν καν το δέκατο όγδοο έτος της ηλικίας τους να μετατρέπουν την σχολική τους αυλή σε πεδίο εξέγερσης;


Το φιλοσοφικό παράδοξο εδώ βρίσκεται στην κοινωνική και κρατική αντιμετώπιση των ίδιων των μαθητών. Στις δυτικές δημοκρατίες οι μαθητές θεωρούνται μελλοντικοί πολίτες. Αυτό σημαίνει πως εκπαιδεύονται και προετοιμάζονται σιωπηλά για την είσοδο τους στην «μεγάλη» ενήλικη κοινωνία. Τι γίνεται όμως όταν η πρώτη τους επαφή με την κοινωνική πραγματικότητα δεν αφορά μια εκλογική κάλπη ή κάποια μισθωτή εργασία, αλλά την αντιμετώπιση της οργής και της αστυνομικής βίας;


Η ιδέα του Ζαν Ζακ Ρουσσώ για κοινωνική συνοχή στηρίζεται σε μια θεμελιώδη αμοιβαία υπόσχεση. Το άτομο παραχωρεί ένα μέρος της απόλυτης ελευθερίας του στο κράτος και ως αντάλλαγμα το κράτος εγγυάται την δικαιοσύνη την προστασία και την δυνατότητα μιας αξιοπρεπούς διαβίωσης. Όμως στην περίπτωση της σημερινής γαλλικής νεολαίας, η αμοιβαία αυτή υπόσχεση μοιάζει να έχει ακυρωθεί πριν καν τεθεί σε εφαρμογή.


Οι μαθητές καλούνται να υπακούσουν σε ένα σύστημα που από πριν καν την αρχή της ένταξης τους στο κράτος, απαιτεί διαρκή ανταγωνιστικότητα, ευελιξία και προσαρμοστικότητα, προσφέροντας έναν ορίζοντα γεμάτο εργασιακή αβεβαιότητα και κοινωνική αποδιάρθρωση.


Για πρώτη φορά ίσως η νέα γενιά δεν βιώνει το μέλλον ως μια υπόσχεση εξέλιξης αλλά ως μια διαρκή απειλή. Όταν η προοπτική της ενηλικίωσης ταυτίζεται με την διαχείριση των κρίσεων η υπακοή στα κελεύσματα του κράτους χάνει την ηθική της νομιμοποίηση.


Το παράδοξο της μαθητικής εξέγερσης, είναι ότι πραγματοποιείται από άτομα που δεν έχουν καν ακόμη το δικαίωμα της ψήφου. Δεν διαθέτουν θεσμικό όργανο για να διαμορφώσουν τους συσχετισμούς δυνάμεων στις κάλπες, ούτε εκπροσωπούνται στα κέντρα λήψης αποφάσεων. Όταν οι θεσμικοί δίαυλοι διαλόγου είναι κλειστοί, η οργή στον δημόσιο χώρο, μετατρέπεται στην μοναδική διαθέσιμη γλώσσα. Όταν η εξουσία αντιμετωπίζει τους νέους με τεχνοκρατική υπεροψία η διαμαρτυρία δεν είναι παράνοια. Είναι ο μόνος τρόπος με τον οποίο ο αόρατος διεκδικεί την ορατότητά του. 


Η οργή των Γάλλων μαθητών δεν είναι απλώς μια νεανική έξαψη ούτε μια προσπάθεια αντιγραφής των αγώνων του παρελθόντος. Είναι το θέατρο μιας κοινωνικής ρωγμής. Στους δρόμους του Παρισιού δεν διακυβεύεται μόνο το παρόν της γαλλικής εκπαίδευσης, αλλά το δικαίωμα μιας ολόκληρης γενιάς να αμφισβητήσει το «αναπόφευκτο». 


Παρατηρώντας τις κινητοποιήσεις αυτές μέσα από τα αμφιθέατρα των δικών μας πανεπιστημίων, αλλά ακόμη και τις εξελίξεις στις μαθητικές κοινότητες, όπως για παράδειγμα στα σχολικά συγκροτήματα της Γκράβας, που εδώ και δύο εβδομάδες οι μαθητές παρακολουθούν τα μαθήματα μέσω Webex, λόγω της αδυναμίας των αρμοδίων οργάνων να πάρουν την ευθύνη για την διαρροή φυσικού αερίου, η απόσταση εκμηδενίζεται.


Η τηλεκπαίδευση όμως, δεν είναι απλώς μια λύση ανάγκης. Είναι ο τρόπος να μεταφέρει το κράτος την ευθύνη της δικής του ανεπάρκειας στις οθόνες των μαθητών. Το ερώτημα που θέτουν οι μαθητές της Γαλλίας είναι το ίδιο που διατρέχει κάθε γειτονία της Ευρώπης. Ποιο το νόημα να εκπαιδεύεσαι για έναν κόσμο που αρνείται να σου προσφέρει στέγη, εργασία και αξιοπρέπεια; 


Η μαθητική εξέγερση δεν είναι το σύμπτωμα μιας κοινωνίας που παραλύει αλλά μιας δημοκρατίας. Όταν οι νεότεροι άνθρωποι μιας χώρας επιλέγουν τον δρόμο αντί για την σιωπή της τάξης δεν μπαίνουν εμπόδιο στην κοινωνική ειρήνη, αλλά δείχνουν ότι η κοινωνική ειρήνη αυτή ήταν προσχηματική και νοσεί. Και αν η φιλοσοφία μας έχει διδάξει κάτι είναι ότι η αμφισβήτηση του αύριο, είναι η μόνη δύναμη που μπορεί να κρατήσει το παρόν ζωντανό.  

Σχόλια

Δημοφιλή Κείμενα

Γενική Συνέλευση Παντείου: Επίθεση εναντίον κυβέρνησης και ΕΜΠ για το Πολυτεχνείο και αντιπαράθεση ΕΑΑΚ και Ελευθεριακού Στεκιού

Γράφει ο Νικόλας Βίτσος Στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, την Πέμπτη 12 Νοεμβρίου, πραγματοποιήθηκε η γενική συνέλευση των φοιτητών. Στη γενική συνέλευση συζητήθηκαν θέματα που αφορούν τη φοιτητική κοινότητα. Η συνέλευση έγινε ενόψει του εορτασμού της επετείου της εξέγερσης του Πολυτεχνείου. Γι' αυτό στη γενική συνέλευση απηύθυναν λόγο αρχικά ένα μέλος του ΔΣ του Συνδέσμου Φυλακισθέντων και Εξορισθέντων Αντιστασιακών, καθώς και ένας επιζών της εξέγερσης του Πολυτεχνείου.  Οι δύο ομιλητές κάλεσαν τους φοιτητές να συνεχίσουν να αγωνίζονται για τα ιδανικά για τα οποία αγωνίστηκαν και εκείνοι.  Στη συνέλευση τον λόγο πήραν οι φοιτητικές παρατάξεις πλην της ΔΑΠ-ΝΔΦΚ. Πέρα από τις φοιτητικές παρατάξεις, τον λόγο πήραν, παρά την αντίδραση όλων των παρατάξεων, και άτομα από το Ελευθεριακό Στέκι Παντείου. Πλαίσια κατέθεσαν η ΠΚΣ (89 ψήφοι), τα ΕΑΑΚ (64), η ΠΑΣΠ (64), η ΕΡΑ (19), η ΡΕΒΑΝΣ (9) και οι Αγωνιστικές Κινήσεις (1). ​Η ΠΚΣ κάλεσε τους φοιτητές να τιμήσουν το τριήμερο του Πολυτεχνείου μ...

Το «Εργαλειοποιημένο» Πολυτεχνείο: Πώς γεννήθηκε ο μύθος και γιατί επιμένει

Γράφει ο Μάνος Κόκκινος Κάθε Νοέμβριο, η ελληνική δημόσια σφαίρα επιστρέφει σε έναν κυκλικό καβγά για την εξέγερση του Πολυτεχνείου. Τα τελευταία χρόνια, όμως, παρατηρείται μια ανησυχητική μετατόπιση: το επίκεντρο της συζήτησης μετακινείται από το «ποια είναι η ιστορική σημασία της εξέγερσης» στο «αν η εξέγερση έχει εργαλειοποιηθεί», και, ακόμη χειρότερα, στο αν έχει στηθεί εξαρχής με πολιτικά κίνητρα. Μια έννοια που ανήκε στην ιστορική κοινωνιολογία μετατράπηκε σε όπλο με το οποίο κάποιοι χτυπούν την ίδια την ύπαρξη του γεγονότος.  Ζητούμενο δεν είναι να ληφθεί θέση σε μια τόσο ατεκμηρίωτη διαφωνία, αλλά να εξεταστούν οι λόγοι για τους οποίους υπάρχει σύγχυση γύρω από το ζήτημα εξ αρχής. Η αφήγηση της «εργαλειοποίησης» δεν έχει μία και μοναδική πηγή. Το πρώτο στρώμα προέρχεται από την εσωτερική αυτοκριτική των ίδιων των συμμετεχόντων. Ήδη το 1976, η αριστερή επιθεώρηση Εργατική Πάλη κατηγορούσε τους μεταρρυθμιστές ότι «έκαναν τον λαό να ξεχάσει την προδοσία τους».  Το 1988, η...

Τελικά το πανεπιστήμιο είναι ένας χώρος ελεύθερης σκέψης και παιδείας ή ένα πρότυπο πειθαρχίας;

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΤΟΥ SPI ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ Γράφει η Μαρία Καραντινάκη Τελικά το πανεπιστήμιο είναι ένας χώρος ελεύθερης σκέψης και παιδείας ή ένα πρότυπο πειθαρχίας; Ενόψει της εξεταστικής, και της κατάστασης άγχους που επικρατεί μέσα στις αίθουσες εν ώρα της εξέτασης, ήρθε στο μυαλό μου το κατά πόσο η διαδικασία τόσο της εξεταστικής αλλά και του τρόπου εξέτασης μας βάζει σε ένα βαθύτερο κοινωνικοπολιτικό στόχαστρο. Πώς η εξεταστική ως ένα «πειθαρχικό μέσο» αντικρούει τη χαρά της μάθησης και έρχεται σε αντίθεση με την όλη φιλοσοφία της ακαδημαϊκής μάθησης; Για όλους μας οι περίοδοι της εξεταστικής είναι μια μορφή «φοιτητικού βασάνου». Το πανεπιστήμιο υποτίθεται πως είναι ένας χώρος ελεύθερης σκέψης, αμφισβήτησης και στοχασμού. Στην πραγματικότητα όμως, η εξεταστική δίνει ένα δυνατό σοκ ρεαλισμού στην ρομαντική σκοπιά της στοχαστικής φιλοσοφίας της μάθησης. Στην εξεταστική τα πράγματα λειτουργούν σε μια γραμμή παραγωγής. Τα έδρανα απομακρυσμένα, επιτηρητές συνεχώς να ελέγχουν για τη σωστή λειτ...

Γενικά Συλλαλητήρια 2026.10.21: Παρασκήνιο, Αιτήματα και Αναβρασμός ενόψει Εθνικών Εκλογών

  Από το SPI Newsroom Μεγάλη η σημερινή κινητοποίηση των φοιτητικών συλλόγων και παρατάξεων στο πανεκπαιδευτικό συλλαλητήριο στην Αθήνα. Οι Αθηναϊκοί ΦΣ συνεχίζουν ακάθεκτοι να διεκδικούν τα αιτήματά τους για δωρεάν παιδεία, διοργανώνοντας κοινοί συνεναίσι συλλαλητήριο για σήμερα, 21 Οκτωβρίου. Το μέτρο αυτό συμπληρώνει τη διαμαρτυρία που λαμβάνει χώρα στην πλατεία Συντάγματος και περιλαμβάνει στήσιμο σκηνών ως ένδειξη αμετανόητης στάσης έναντι στα μέτρα που αφορούν τις στεγαστικές φορολογικές ανάγκες που αποφασίστηκαν πρόσφατα. Σήμερα, 21 Οκτωβρίου, τα συλλαλητήρια ανά τη χώρα σημείωσαν σημαντική δυναμική. Η ATTACK στα AEI υπογράμμισε τη σημασία των συγκεντρώσεων και φοιτητικών κινητοποιήσεων με την αναφορά της στα αντίστοιχα κινήματα της Αλβανίας (Κίνημα των Φλαμίνγκο), της Γαλλίας, της Βραζιλίας, της Πορτογαλίας, της Ισπανίας και της Ινδίας (Κίνημα της Κατσαρίδας). Σχεδόν κάθε «φοιτητούπολη»- Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Πάτρα, Ιωάννινα, Κομοτηνή, Ρέθυμνο, Βόλος, Χανιά, Ηράκλειο- κάλεσε ...

Το μαθηματικό παράδοξο της κάλπης: Όταν η πλειοψηφία εγγυάται τη λανθασμένη απόφαση

Γράφει η Νεφέλη Αναστασοπούλου-Ζωντανού Είναι η πλειοψηφία πάντα σοφή; Από την «Αλληγορία του Πλοίου» του Πλάτωνα έως τη σύγχρονη θεωρία πιθανοτήτων, τα συμπεράσματα είναι δυσοίωνα. Η δημόσια συζήτηση εστιάζει επανειλημμένα στο φαινόμενο της αποχής από τις εκλογές και στην επιτακτική ανάγκη καταπολέμησής του. Πράγματι, τα ποσοστά αποχής στην Ελλάδα κυμαίνονται συχνά κοντά στο 40%, ξεπερνώντας το 47% τον Ιούνιο του 2023 (ιστορικό αρνητικό ρεκόρ). Μήπως, όμως, το κυρίαρχο αφήγημα «η αποχή είναι πρόβλημα, και πρέπει να πείσουμε τον κόσμο να ψηφίσει» αποτελεί λάθος εστίαση; Κι αυτό γιατί το πιο σημαντικό ερώτημα δεν είναι πόσοι ψηφίζουν, αλλά πόσο ουσιαστικά ψηφίζουν. Την απάντηση σε αυτό επιχειρεί να δώσει το Θεώρημα του Condorcet (1785): όταν κάθε ψηφοφόρος έχει πάνω από 50% πιθανότητα να κάνει τη «σωστή» επιλογή (π.χ. 60%), τότε όσο μεγαλώνει το εκλογικό σώμα, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα η πλειοψηφία να καταλήξει στη σωστή απόφαση. Για παράδειγμα, η πιθανότητα αυτή ανεβαίνει σε 64,8% με...