Μετάβαση στο κύριο περιεχόμενο

Ισχύς και Διανόησις: Πώς αντιλαμβάνεται η Χρυσή Αυγή τον Φοιτητικό Συνδικαλισμό;


Γράφει ο Μάνος Κόκκινος

Οι όροι Διανόησις και Ισχύς είναι παρμένοι από το έργο Οι Διανοούμενοι και το Μέλλον του Charles Maurras. Ο πρώτος αναφέρεται στους έχοντες λάβει τριτοβάθμια εκπαίδευση και ο δεύτερος στους έχοντες λάβει πολιτική εξουσία. Το προαναφερθέν βιβλίο δίνει μια διεξοδική μάτια στο πώς αντιλαμβάνεται ο αντιδραστικός κόσμος τους πρώτους στην προσπάθεια του να γίνει μέρος των δεύτερων. Πώς δηλαδή θεωρεί καθήκον της διανόησις να υπηρετεί μονόδρομα την Ισχύς και πώς αυτή απογοητεύεται όταν δεν υλοποιούνται οι προσδοκίες της.

Στις 15 Σεπτεμβρίου 2026, ο Ηλίας Κασιδιάρης, καταδικασμένος για τη διεύθυνση της εγκληματικής οργάνωσης «Χρυσή Αυγή», βγήκε από τις φυλακές Δομοκού και δήλωσε αμέσως ότι θα επιστρέψει στο πολιτικό προσκήνιο συμμετέχοντας σε εκλογές με πολιτικό οργανισμό. Η αποφυλάκιση αυτού του πρώην βουλευτή φέρνει ξανά στο δημόσιο προσκήνιο το φάντασμα του ελληνικού νεοναζισμού.

 Ωστόσο, αυτό που αξίζει πραγματικά να εξεταστεί σε βάθος δεν είναι η προσωπική πολιτική επάνοδος του Κασιδιάρη, αλλά ένα πιο αφανές ζήτημα: πώς η Χρυσή Αυγή, μετά το τέλος της κοινοβουλευτικής της παρουσίας με δικαστική απόφαση, ανασυγκροτεί την επιρροή της στις νεότερες γενιές; Η απάντηση οδηγεί σε έναν χώρο που φαίνεται περιθωριακός αλλά είναι στρατηγικά κρίσιμος, τον εκπαιδευτικό χώρο, και ιδιαίτερα το σύστημα επαγγελματικής εκπαίδευσης που παραβλέπεται από τους περισσότερους πολιτικούς οργανισμούς.

Η αντίληψη της Χρυσής Αυγής για τον φοιτητικό συνδικαλισμό μπορεί να συνοψιστεί στη δήλωση του συνδέσμου Μέτωπο Νεολαίας που σχετικά με τις φοιτητικές εκλογές του 2019 ανάφερε ότι «γελάμε» και «πρόκειται για φαρσοκωμωδία». Αυτές οι ρήσεις δεν είναι μια απομονωμένη πολιτική ρητορική, αλλά η κεντρική έκφραση της συστηματικής εχθρότητας της οργάνωσης απέναντι στον πανεπιστημιακό χώρο. Στο κοινοβούλιο, ο εκπρόσωπος της Χρυσής Αυγής Παναγιώτης Ηλιόπουλος, δήλωσε ρητά ότι η συζήτηση περί πανεπιστημιακού ασύλου είναι «αερολογίες», αμφισβητώντας την ίδια την διακίνηση ελεύθερων ιδεών εντός του πανεπιστημίου. 

Η βαθύτερη λογική αυτής της ρητορικής στρατηγικής είναι ότι το πανεπιστήμιο θεωρείται ο κύριος μηχανισμός αναπαραγωγής της αντί εθνικής σκέψης, και ο φοιτητικός συνδικαλισμός, είτε πρόκειται για τις αριστερές είτε για τις δεξιές παρατάξεις - είναι ο οργανωτικός φορέας αυτού του μηχανισμού αναπαραγωγής. Επομένως, για τη Χρυσή Αυγή, η εξάλειψη του φοιτητικού συνδικαλισμού δεν είναι δευτερεύων στόχος, αλλά απαραίτητο βήμα για την αποδιάρθρωση της θεσμικής βάσης του ιδεολογικού της αντιπάλου.

Παρόλα αυτά, υπάρχει σημαντική απόκλιση μεταξύ της σκληρής ρητορικής και της πραγματικής οργανωτικής ικανότητας. Το 1992, περίπου τριάντα μέλη της Χρυσής Αυγής επιτέθηκαν σε φοιτητές κατά τη διάρκεια μιας μεγάλης διαδήλωσης στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, αλλά αυτό ήταν εξωτερική εισβολή και όχι εσωτερική διείσδυση. Η παρουσία της Χρυσής Αυγής εντός των ελληνικών πανεπιστημιουπόλεων ήταν πάντα εξαιρετικά περιορισμένη.

Ακαδημαϊκές έρευνες δείχνουν ότι ακόμη και κατά την περίοδο 2012-2015, όταν το κόμμα είχε την υψηλότερη κοινοβουλευτική εκπροσώπηση, η επιρροή της νεολαίας του, του «Μετώπου Νεολαίας», στα πανεπιστήμια παρέμενε αμελητέα. Η αντιφασιστική παράδοση των πανεπιστημιουπόλεων, η οργανωτική ικανότητα των φοιτητικών συνδικάτων και η ύπαρξη του ακαδημαϊκού ασύλου αποτελούσαν από κοινού ένα σχεδόν αξεπέραστο θεσμικό εμπόδιο.

Συνεπώς δεν είναι εκτός πραγματικότητας η διατύπωση πως η Χρυσή Αυγή θα ήθελε να κατορθώσει αυτό για το οποίο κατηγορεί αλλά κόμματα, την δημιουργία ενός δημοφιλούς φοιτητικού πυρήνα. Ο λόγος που διαμαρτύρεται πώς οι υπάρχουσες παρατάξεις είναι φερέφωνα των κομμάτων είναι ακριβώς επειδή απέτυχε στο να αποκτήσει ένα δικό της.

Αυτή η οργανωτική αποτυχία ανάγκασε τη Χρυσή Αυγή να προσαρμόσει τη στρατηγική της. Τα τελευταία χρόνια, η οργάνωση στρέφει την προσοχή της από τα πανεπιστήμια προς το σύστημα μέσης επαγγελματικής εκπαίδευσης. Στη Λαγκαδά το 2012, τοπικά στελέχη της Χρυσής Αυγής επιτέθηκαν με ρόπαλα σε φοιτήτριες ακτιβίστριες που έκαναν προπαγάνδα έξω από σχολείο.

Το κοινό χαρακτηριστικό αυτών των περιστατικών είναι ότι ο στόχος δεν είναι πλέον τα πανεπιστήμια, αλλά εκείνα τα ιδρύματα επαγγελματικής εκπαίδευσης όπου η παράδοση του φοιτητικού συνδικαλισμού είναι αδύναμη και η θεσμική προστασία ανεπαρκής. Τον Νοέμβριο του 2025, μαθητές ενός ΕΠΑΛ στο Πετρούπολη ανάρτησαν πανό με το σύνθημα «Όχι στον μύθο του Πολυτεχνείου — Χρυσή Αυγή», ενώ ένας δεκαεξάχρονος μαθητής έφερε μαχαίρι 29 εκατοστών στο σχολείο. 

Χαρακτηριστικό παράδειγμα ανάλογης δράσης αποτελούν τα γεγονότα της 3ης Οκτωβρίου του 2021 στο Νέο Ηράκλειο, όταν μέλη της νεοναζιστικής Propatria επιτέθηκαν σε ολιγομελή ομάδα μελών της ΚΕΕΡΦΑ και τούς ξυλοκόπησαν. Ο 30χρονος συλληφθείς, που παραδέχθηκε τις πράξεις του, αποδείχθηκε πως ήταν στη Χρυσή Αυγή. Το κοινό χαρακτηριστικό αυτών των περιστατικών είναι ότι ο στόχος δεν είναι πλέον τα πανεπιστήμια, αλλά εκείνα τα ιδρύματα επαγγελματικής εκπαίδευσης όπου η παράδοση του φοιτητικού συνδικαλισμού είναι ανίσχυρη και η θεσμική προστασία ανεπαρκής.

Η λογική αυτής της στρατηγικής μετατόπισης είναι σαφής. Οι μαθητές στο σύστημα των ΕΠΑΛ είναι οικονομικά πιο ευάλωτοι, πολιτισμικά πιο στερημένοι σε κεφάλαιο και οργανωτικά πιο ατομικευμένοι. Σε αντίθεση με τα πανεπιστήμια, τα ΕΠΑΛ στερούνται ισχυρής παράδοσης φοιτητικού συνδικαλισμού και οι συλλογικοί μηχανισμοί προστασίας των εκπαιδευτικών είναι σχετικά αδύναμοι. 

Η προπαγάνδα της Χρυσής Αυγής σε αυτούς τους χώρους συναντά πολύ λιγότερη θεσμική αντίσταση από ό,τι στις πανεπιστημιουπόλεις. Ακόμη πιο σημαντικό είναι ότι οι μαθητές των ΕΠΑΛ βρίσκονται σε κρίσιμο στάδιο πολιτικής κοινωνικοποίησης. Είναι δηλαδή αρκετά νέοι για να αποδεχτούν εξτρεμιστικές αφηγήσεις, αλλά αρκετά μεγάλοι για να γίνουν δυνητικοί συμμετέχοντες σε δράσεις στους δρόμους.

Η στάση της Χρυσής Αυγής για την εκπαιδευτική πολιτική παρέχει ιδεολογική υποστήριξη σε αυτή τη στρατηγική μετατόπιση. Στο κοινοβούλιο, το κόμμα υποστήριξε την αναδιοργάνωση της ελληνικής τριτοβάθμιας εκπαίδευσης με προτεραιότητα στους Έλληνες φοιτητές, υπονοώντας ότι οι αλλοδαποί φοιτητές τίθονται παραπάνω σε κάποια νοητή σειρά προτίμησης. Στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, βουλευτές του κόμματος επιτέθηκαν δημόσια σε καταλήψεις μαθητών, επιθυμώντας καθολική κατάργηση του εκπαιδευτικού ασύλου. 

Ο πυρήνας αυτής της ρητορικής είναι ότι ο εκπαιδευτικός χώρος πρέπει να διαμορφώνει «αληθινούς Έλληνες», εννοώντας πολίτες φυλετικά καθαρούς, ιδεολογικά ομοιογενείς και υπάκουους στην ιεραρχική τάξη, και όχι δημοκρατικά υποκείμενα με κριτική ικανότητα και οργανωτικές δεξιότητες. Ο φοιτητικός συνδικαλισμός, επειδή καλλιεργεί την ικανότητα συλλογικής δράσης, την κριτική σκέψη και την αλληλεγγύη μεταξύ ομάδων, αποτελεί ακριβώς το αντίθετο αυτού του εκπαιδευτικού οράματος.

Ωστόσο, το να ερμηνεύσουμε τις δραστηριότητες της Χρυσής Αυγής στον εκπαιδευτικό τομέα απλώς ως «στρατηγική προσαρμογή» δεν είναι αρκετό. Το βαθύτερο ζήτημα έγκειται στις δομικές αδυναμίες του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος που επιτρέπουν στον εξτρεμισμό να βρει πρόσφορο έδαφος. Η χρόνια υποχρηματοδότηση του συστήματος επαγγελματικής εκπαίδευσης, η έλλειψη εκπαιδευτικών και η έλλειψη ελπίδας για κοινωνική κινητικότητα των μαθητών δημιουργούν ένα ιδεολογικό κενό.

Όταν ένας δεκαεξάχρονος μαθητής ΕΠΑΛ ανακαλύπτει ότι η κυρίαρχη κοινωνία τον ορίζει ως «αποτυχημένο», μια οργάνωση που διακηρύσσει πώς είναι μέλος της ανώτατης εκ των κατηγοριών στην κοινωνική διαστρωμάτωση, αποκτά φυσική έλξη. Η εκπαιδευτική στρατηγική της Χρυσής Αυγής είναι, στην ουσία, η εκμετάλλευση της αποτυχίας του ίδιου του εκπαιδευτικού συστήματος για να το αποδιαρθρώσει.

Η αποφυλάκιση του Κασιδιάρη μας υπενθυμίζει ότι η οργανωτική επιβίωση της Χρυσής Αυγής δεν εξαρτάται από την ελευθερία μεμονωμένων ηγετών. Οι τοπικές πυρήνες της οργάνωσης παραμένουν ενεργοί στην Αττική, τη Θεσσαλονίκη ακόμη και σε μικρότερες περιφέρειες όπως η Πελοπόννησος και νησιά όπως η Εύβοια, επιχειρώντας να διεισδύσουν σε σχολεία και να ασκήσουν βία. Η ιστοσελίδα της συνεχίζει να δημοσιεύει ναζιστικά κείμενα για «αίμα και φυλή», επιτιθέμενη σε αυτόπτες μάρτυρες της δολοφονίας του Παύλου Φύσσα. Αυτή η συνεχής παρουσία σημαίνει ότι ακόμη και αφού η Χρυσή Αυγή σε εκλογικό επίπεδο απαγορεύτηκε νομικά, η Χρυσή Αυγή σε οργανωτικό επίπεδο δεν εξαφανίστηκε ποτέ.

Βέβαια υπάρχει και η αντίληψη που θα έβλεπε την διείσδυση αυτή ως οριακά επωφελής. Θα προτιμούσε δηλαδή να υπάρχει έντονη παρουσία τέτοιων στοιχείων στα επαγγελματικά λύκεια παρά στα πανεπιστήμια, και αποδέχεται τον υπάρχοντα βαθμό ως μη χείρον βέλτιστον. Τέτοιες αναγνώσεις δεν εξυπηρετούν τους φοιτητές αλλά υποβοηθούν την Χρυσή Αυγή καθώς ουσιαστικά σπεύδουν σε τακτική αποχώρηση του δημοκρατικού στοιχείου από το προαύλιο.

Αγνοείται πλήρως το γεγονός πως ακόμα και ανήλικοι έχουν δικαίωμα ψήφου με τα δικά τους ψηφοδέλτια να είναι ισότιμα με αυτά των φοιτητών, και παραβλέπουν πως μια αντίληψη που έχει ριζώσει στα 17 δύσκολα θα ξεριζωθεί στα 18 έτη ενός νέου.

Επομένως, η υποτίμηση των δραστηριοτήτων της Χρυσής Αυγής στον εκπαιδευτικό τομέα συνιστά επικίνδυνη παρανόηση. Η αποτυχία του κόμματος στα πανεπιστήμια δεν πρέπει να ερμηνεύεται ως γενική υποχώρηση του εξτρεμισμού στους νέους.

Αντίθετα, η σχετική επιτυχία του στο σύστημα των ΕΠΑΛ αποκαλύπτει ένα πιο ανησυχητικό γεγονός: η επιβίωση του εξτρεμισμού δεν εξαρτάται από τον άμεσο ανταγωνισμό με την κυρίαρχη ιδεολογία, αλλά από την αναγνώριση και εκμετάλλευση των πιο ευάλωτων σημείων των κυρίαρχων θεσμών. Ενώ τα πανεπιστήμια αντιστάθηκαν με επιτυχία στη διείσδυση της Χρυσής Αυγής χάρη στο ακαδημαϊκό άσυλο και την ισχυρή παράδοση του φοιτητικού συνδικαλισμού, το σύστημα των ΕΠΑΛ, λόγω της ασθενούς οργανωτικής του υποδομής, κατέστη πιο εύκολος στόχος.

Στη δήλωσή του μετά την αποφυλάκιση, ο Κασιδιάρης ισχυρίστηκε «Δεν είμαι μόνος». Από την οπτική της εκλογικής πολιτικής, αυτό μπορεί να είναι η κενολογία ενός περιθωριακού προσώπου που καταδικάστηκε από τη δικαιοσύνη. Αλλά από την οπτική της οργανωτικής διείσδυσης, υποδεικνύει μια πιο θεμελιώδη απειλή: όταν ο εξτρεμισμός δεν επιχειρεί πλέον να κατακτήσει τους εκπαιδευτικούς θεσμούς από έξω, αλλά να εκμεταλλευτεί τις ρωγμές τους από μέσα, η θεσμική άμυνα και μόνο δεν αρκεί. 

Η αντίληψη της Χρυσής Αυγής για τον φοιτητικό συνδικαλισμό, ανεξάρτητα από το πόσο αποτυγχάνει στα πανεπιστήμια, στην πράξη της στο σύστημα των ΕΠΑΛ θέτει μια νέα πρόκληση, της οποίας η λογική δεν έγκειται στην νίκη ιδεολογικών αντιπαραθέσεων, αλλά στην εγκαθίδρυση de facto ελέγχου σε γωνιές που παραβλέπονται από το σύστημα. Η αντιμετώπιση αυτής της πρόκλησης απαιτεί όχι μόνο νομική απαγόρευση, αλλά βαθιά μεταρρύθμιση των υλικών συνθηκών στο σύστημα επαγγελματικής εκπαίδευσης που επιτρέπουν στον εξτρεμισμό να ριζώσει.

Σχόλια

Δημοφιλή Κείμενα

Γενική Συνέλευση Παντείου: Επίθεση εναντίον κυβέρνησης και ΕΜΠ για το Πολυτεχνείο και αντιπαράθεση ΕΑΑΚ και Ελευθεριακού Στεκιού

Γράφει ο Νικόλας Βίτσος Στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, την Πέμπτη 12 Νοεμβρίου, πραγματοποιήθηκε η γενική συνέλευση των φοιτητών. Στη γενική συνέλευση συζητήθηκαν θέματα που αφορούν τη φοιτητική κοινότητα. Η συνέλευση έγινε ενόψει του εορτασμού της επετείου της εξέγερσης του Πολυτεχνείου. Γι' αυτό στη γενική συνέλευση απηύθυναν λόγο αρχικά ένα μέλος του ΔΣ του Συνδέσμου Φυλακισθέντων και Εξορισθέντων Αντιστασιακών, καθώς και ένας επιζών της εξέγερσης του Πολυτεχνείου.  Οι δύο ομιλητές κάλεσαν τους φοιτητές να συνεχίσουν να αγωνίζονται για τα ιδανικά για τα οποία αγωνίστηκαν και εκείνοι.  Στη συνέλευση τον λόγο πήραν οι φοιτητικές παρατάξεις πλην της ΔΑΠ-ΝΔΦΚ. Πέρα από τις φοιτητικές παρατάξεις, τον λόγο πήραν, παρά την αντίδραση όλων των παρατάξεων, και άτομα από το Ελευθεριακό Στέκι Παντείου. Πλαίσια κατέθεσαν η ΠΚΣ (89 ψήφοι), τα ΕΑΑΚ (64), η ΠΑΣΠ (64), η ΕΡΑ (19), η ΡΕΒΑΝΣ (9) και οι Αγωνιστικές Κινήσεις (1). ​Η ΠΚΣ κάλεσε τους φοιτητές να τιμήσουν το τριήμερο του Πολυτεχνείου μ...

Το «Εργαλειοποιημένο» Πολυτεχνείο: Πώς γεννήθηκε ο μύθος και γιατί επιμένει

Γράφει ο Μάνος Κόκκινος Κάθε Νοέμβριο, η ελληνική δημόσια σφαίρα επιστρέφει σε έναν κυκλικό καβγά για την εξέγερση του Πολυτεχνείου. Τα τελευταία χρόνια, όμως, παρατηρείται μια ανησυχητική μετατόπιση: το επίκεντρο της συζήτησης μετακινείται από το «ποια είναι η ιστορική σημασία της εξέγερσης» στο «αν η εξέγερση έχει εργαλειοποιηθεί», και, ακόμη χειρότερα, στο αν έχει στηθεί εξαρχής με πολιτικά κίνητρα. Μια έννοια που ανήκε στην ιστορική κοινωνιολογία μετατράπηκε σε όπλο με το οποίο κάποιοι χτυπούν την ίδια την ύπαρξη του γεγονότος.  Ζητούμενο δεν είναι να ληφθεί θέση σε μια τόσο ατεκμηρίωτη διαφωνία, αλλά να εξεταστούν οι λόγοι για τους οποίους υπάρχει σύγχυση γύρω από το ζήτημα εξ αρχής. Η αφήγηση της «εργαλειοποίησης» δεν έχει μία και μοναδική πηγή. Το πρώτο στρώμα προέρχεται από την εσωτερική αυτοκριτική των ίδιων των συμμετεχόντων. Ήδη το 1976, η αριστερή επιθεώρηση Εργατική Πάλη κατηγορούσε τους μεταρρυθμιστές ότι «έκαναν τον λαό να ξεχάσει την προδοσία τους».  Το 1988, η...

Τελικά το πανεπιστήμιο είναι ένας χώρος ελεύθερης σκέψης και παιδείας ή ένα πρότυπο πειθαρχίας;

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΤΟΥ SPI ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ Γράφει η Μαρία Καραντινάκη Τελικά το πανεπιστήμιο είναι ένας χώρος ελεύθερης σκέψης και παιδείας ή ένα πρότυπο πειθαρχίας; Ενόψει της εξεταστικής, και της κατάστασης άγχους που επικρατεί μέσα στις αίθουσες εν ώρα της εξέτασης, ήρθε στο μυαλό μου το κατά πόσο η διαδικασία τόσο της εξεταστικής αλλά και του τρόπου εξέτασης μας βάζει σε ένα βαθύτερο κοινωνικοπολιτικό στόχαστρο. Πώς η εξεταστική ως ένα «πειθαρχικό μέσο» αντικρούει τη χαρά της μάθησης και έρχεται σε αντίθεση με την όλη φιλοσοφία της ακαδημαϊκής μάθησης; Για όλους μας οι περίοδοι της εξεταστικής είναι μια μορφή «φοιτητικού βασάνου». Το πανεπιστήμιο υποτίθεται πως είναι ένας χώρος ελεύθερης σκέψης, αμφισβήτησης και στοχασμού. Στην πραγματικότητα όμως, η εξεταστική δίνει ένα δυνατό σοκ ρεαλισμού στην ρομαντική σκοπιά της στοχαστικής φιλοσοφίας της μάθησης. Στην εξεταστική τα πράγματα λειτουργούν σε μια γραμμή παραγωγής. Τα έδρανα απομακρυσμένα, επιτηρητές συνεχώς να ελέγχουν για τη σωστή λειτ...

Γενικά Συλλαλητήρια 2026.10.21: Παρασκήνιο, Αιτήματα και Αναβρασμός ενόψει Εθνικών Εκλογών

  Από το SPI Newsroom Μεγάλη η σημερινή κινητοποίηση των φοιτητικών συλλόγων και παρατάξεων στο πανεκπαιδευτικό συλλαλητήριο στην Αθήνα. Οι Αθηναϊκοί ΦΣ συνεχίζουν ακάθεκτοι να διεκδικούν τα αιτήματά τους για δωρεάν παιδεία, διοργανώνοντας κοινοί συνεναίσι συλλαλητήριο για σήμερα, 21 Οκτωβρίου. Το μέτρο αυτό συμπληρώνει τη διαμαρτυρία που λαμβάνει χώρα στην πλατεία Συντάγματος και περιλαμβάνει στήσιμο σκηνών ως ένδειξη αμετανόητης στάσης έναντι στα μέτρα που αφορούν τις στεγαστικές φορολογικές ανάγκες που αποφασίστηκαν πρόσφατα. Σήμερα, 21 Οκτωβρίου, τα συλλαλητήρια ανά τη χώρα σημείωσαν σημαντική δυναμική. Η ATTACK στα AEI υπογράμμισε τη σημασία των συγκεντρώσεων και φοιτητικών κινητοποιήσεων με την αναφορά της στα αντίστοιχα κινήματα της Αλβανίας (Κίνημα των Φλαμίνγκο), της Γαλλίας, της Βραζιλίας, της Πορτογαλίας, της Ισπανίας και της Ινδίας (Κίνημα της Κατσαρίδας). Σχεδόν κάθε «φοιτητούπολη»- Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Πάτρα, Ιωάννινα, Κομοτηνή, Ρέθυμνο, Βόλος, Χανιά, Ηράκλειο- κάλεσε ...

Το μαθηματικό παράδοξο της κάλπης: Όταν η πλειοψηφία εγγυάται τη λανθασμένη απόφαση

Γράφει η Νεφέλη Αναστασοπούλου-Ζωντανού Είναι η πλειοψηφία πάντα σοφή; Από την «Αλληγορία του Πλοίου» του Πλάτωνα έως τη σύγχρονη θεωρία πιθανοτήτων, τα συμπεράσματα είναι δυσοίωνα. Η δημόσια συζήτηση εστιάζει επανειλημμένα στο φαινόμενο της αποχής από τις εκλογές και στην επιτακτική ανάγκη καταπολέμησής του. Πράγματι, τα ποσοστά αποχής στην Ελλάδα κυμαίνονται συχνά κοντά στο 40%, ξεπερνώντας το 47% τον Ιούνιο του 2023 (ιστορικό αρνητικό ρεκόρ). Μήπως, όμως, το κυρίαρχο αφήγημα «η αποχή είναι πρόβλημα, και πρέπει να πείσουμε τον κόσμο να ψηφίσει» αποτελεί λάθος εστίαση; Κι αυτό γιατί το πιο σημαντικό ερώτημα δεν είναι πόσοι ψηφίζουν, αλλά πόσο ουσιαστικά ψηφίζουν. Την απάντηση σε αυτό επιχειρεί να δώσει το Θεώρημα του Condorcet (1785): όταν κάθε ψηφοφόρος έχει πάνω από 50% πιθανότητα να κάνει τη «σωστή» επιλογή (π.χ. 60%), τότε όσο μεγαλώνει το εκλογικό σώμα, τόσο αυξάνεται η πιθανότητα η πλειοψηφία να καταλήξει στη σωστή απόφαση. Για παράδειγμα, η πιθανότητα αυτή ανεβαίνει σε 64,8% με...