Γράφει ο Μάνος Κόκκινος
Οι όροι Διανόησις και Ισχύς είναι παρμένοι από το έργο Οι Διανοούμενοι και το Μέλλον του Charles Maurras. Ο πρώτος αναφέρεται στους έχοντες λάβει τριτοβάθμια εκπαίδευση και ο δεύτερος στους έχοντες λάβει πολιτική εξουσία. Το προαναφερθέν βιβλίο δίνει μια διεξοδική μάτια στο πώς αντιλαμβάνεται ο αντιδραστικός κόσμος τους πρώτους στην προσπάθεια του να γίνει μέρος των δεύτερων. Πώς δηλαδή θεωρεί καθήκον της διανόησις να υπηρετεί μονόδρομα την Ισχύς και πώς αυτή απογοητεύεται όταν δεν υλοποιούνται οι προσδοκίες της.
Στις 15 Σεπτεμβρίου 2026, ο Ηλίας Κασιδιάρης, καταδικασμένος για τη διεύθυνση της εγκληματικής οργάνωσης «Χρυσή Αυγή», βγήκε από τις φυλακές Δομοκού και δήλωσε αμέσως ότι θα επιστρέψει στο πολιτικό προσκήνιο συμμετέχοντας σε εκλογές με πολιτικό οργανισμό. Η αποφυλάκιση αυτού του πρώην βουλευτή φέρνει ξανά στο δημόσιο προσκήνιο το φάντασμα του ελληνικού νεοναζισμού.
Ωστόσο, αυτό που αξίζει πραγματικά να εξεταστεί σε βάθος δεν είναι η προσωπική πολιτική επάνοδος του Κασιδιάρη, αλλά ένα πιο αφανές ζήτημα: πώς η Χρυσή Αυγή, μετά το τέλος της κοινοβουλευτικής της παρουσίας με δικαστική απόφαση, ανασυγκροτεί την επιρροή της στις νεότερες γενιές; Η απάντηση οδηγεί σε έναν χώρο που φαίνεται περιθωριακός αλλά είναι στρατηγικά κρίσιμος, τον εκπαιδευτικό χώρο, και ιδιαίτερα το σύστημα επαγγελματικής εκπαίδευσης που παραβλέπεται από τους περισσότερους πολιτικούς οργανισμούς.
Η αντίληψη της Χρυσής Αυγής για τον φοιτητικό συνδικαλισμό μπορεί να συνοψιστεί στη δήλωση του συνδέσμου Μέτωπο Νεολαίας που σχετικά με τις φοιτητικές εκλογές του 2019 ανάφερε ότι «γελάμε» και «πρόκειται για φαρσοκωμωδία». Αυτές οι ρήσεις δεν είναι μια απομονωμένη πολιτική ρητορική, αλλά η κεντρική έκφραση της συστηματικής εχθρότητας της οργάνωσης απέναντι στον πανεπιστημιακό χώρο. Στο κοινοβούλιο, ο εκπρόσωπος της Χρυσής Αυγής Παναγιώτης Ηλιόπουλος, δήλωσε ρητά ότι η συζήτηση περί πανεπιστημιακού ασύλου είναι «αερολογίες», αμφισβητώντας την ίδια την διακίνηση ελεύθερων ιδεών εντός του πανεπιστημίου.
Η βαθύτερη λογική αυτής της ρητορικής στρατηγικής είναι ότι το πανεπιστήμιο θεωρείται ο κύριος μηχανισμός αναπαραγωγής της αντί εθνικής σκέψης, και ο φοιτητικός συνδικαλισμός, είτε πρόκειται για τις αριστερές είτε για τις δεξιές παρατάξεις - είναι ο οργανωτικός φορέας αυτού του μηχανισμού αναπαραγωγής. Επομένως, για τη Χρυσή Αυγή, η εξάλειψη του φοιτητικού συνδικαλισμού δεν είναι δευτερεύων στόχος, αλλά απαραίτητο βήμα για την αποδιάρθρωση της θεσμικής βάσης του ιδεολογικού της αντιπάλου.
Παρόλα αυτά, υπάρχει σημαντική απόκλιση μεταξύ της σκληρής ρητορικής και της πραγματικής οργανωτικής ικανότητας. Το 1992, περίπου τριάντα μέλη της Χρυσής Αυγής επιτέθηκαν σε φοιτητές κατά τη διάρκεια μιας μεγάλης διαδήλωσης στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, αλλά αυτό ήταν εξωτερική εισβολή και όχι εσωτερική διείσδυση. Η παρουσία της Χρυσής Αυγής εντός των ελληνικών πανεπιστημιουπόλεων ήταν πάντα εξαιρετικά περιορισμένη.
Ακαδημαϊκές έρευνες δείχνουν ότι ακόμη και κατά την περίοδο 2012-2015, όταν το κόμμα είχε την υψηλότερη κοινοβουλευτική εκπροσώπηση, η επιρροή της νεολαίας του, του «Μετώπου Νεολαίας», στα πανεπιστήμια παρέμενε αμελητέα. Η αντιφασιστική παράδοση των πανεπιστημιουπόλεων, η οργανωτική ικανότητα των φοιτητικών συνδικάτων και η ύπαρξη του ακαδημαϊκού ασύλου αποτελούσαν από κοινού ένα σχεδόν αξεπέραστο θεσμικό εμπόδιο.
Συνεπώς δεν είναι εκτός πραγματικότητας η διατύπωση πως η Χρυσή Αυγή θα ήθελε να κατορθώσει αυτό για το οποίο κατηγορεί αλλά κόμματα, την δημιουργία ενός δημοφιλούς φοιτητικού πυρήνα. Ο λόγος που διαμαρτύρεται πώς οι υπάρχουσες παρατάξεις είναι φερέφωνα των κομμάτων είναι ακριβώς επειδή απέτυχε στο να αποκτήσει ένα δικό της.
Αυτή η οργανωτική αποτυχία ανάγκασε τη Χρυσή Αυγή να προσαρμόσει τη στρατηγική της. Τα τελευταία χρόνια, η οργάνωση στρέφει την προσοχή της από τα πανεπιστήμια προς το σύστημα μέσης επαγγελματικής εκπαίδευσης. Στη Λαγκαδά το 2012, τοπικά στελέχη της Χρυσής Αυγής επιτέθηκαν με ρόπαλα σε φοιτήτριες ακτιβίστριες που έκαναν προπαγάνδα έξω από σχολείο.
Το κοινό χαρακτηριστικό αυτών των περιστατικών είναι ότι ο στόχος δεν είναι πλέον τα πανεπιστήμια, αλλά εκείνα τα ιδρύματα επαγγελματικής εκπαίδευσης όπου η παράδοση του φοιτητικού συνδικαλισμού είναι αδύναμη και η θεσμική προστασία ανεπαρκής. Τον Νοέμβριο του 2025, μαθητές ενός ΕΠΑΛ στο Πετρούπολη ανάρτησαν πανό με το σύνθημα «Όχι στον μύθο του Πολυτεχνείου — Χρυσή Αυγή», ενώ ένας δεκαεξάχρονος μαθητής έφερε μαχαίρι 29 εκατοστών στο σχολείο.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα ανάλογης δράσης αποτελούν τα γεγονότα της 3ης Οκτωβρίου του 2021 στο Νέο Ηράκλειο, όταν μέλη της νεοναζιστικής Propatria επιτέθηκαν σε ολιγομελή ομάδα μελών της ΚΕΕΡΦΑ και τούς ξυλοκόπησαν. Ο 30χρονος συλληφθείς, που παραδέχθηκε τις πράξεις του, αποδείχθηκε πως ήταν στη Χρυσή Αυγή. Το κοινό χαρακτηριστικό αυτών των περιστατικών είναι ότι ο στόχος δεν είναι πλέον τα πανεπιστήμια, αλλά εκείνα τα ιδρύματα επαγγελματικής εκπαίδευσης όπου η παράδοση του φοιτητικού συνδικαλισμού είναι ανίσχυρη και η θεσμική προστασία ανεπαρκής.
Η λογική αυτής της στρατηγικής μετατόπισης είναι σαφής. Οι μαθητές στο σύστημα των ΕΠΑΛ είναι οικονομικά πιο ευάλωτοι, πολιτισμικά πιο στερημένοι σε κεφάλαιο και οργανωτικά πιο ατομικευμένοι. Σε αντίθεση με τα πανεπιστήμια, τα ΕΠΑΛ στερούνται ισχυρής παράδοσης φοιτητικού συνδικαλισμού και οι συλλογικοί μηχανισμοί προστασίας των εκπαιδευτικών είναι σχετικά αδύναμοι.
Η προπαγάνδα της Χρυσής Αυγής σε αυτούς τους χώρους συναντά πολύ λιγότερη θεσμική αντίσταση από ό,τι στις πανεπιστημιουπόλεις. Ακόμη πιο σημαντικό είναι ότι οι μαθητές των ΕΠΑΛ βρίσκονται σε κρίσιμο στάδιο πολιτικής κοινωνικοποίησης. Είναι δηλαδή αρκετά νέοι για να αποδεχτούν εξτρεμιστικές αφηγήσεις, αλλά αρκετά μεγάλοι για να γίνουν δυνητικοί συμμετέχοντες σε δράσεις στους δρόμους.
Η στάση της Χρυσής Αυγής για την εκπαιδευτική πολιτική παρέχει ιδεολογική υποστήριξη σε αυτή τη στρατηγική μετατόπιση. Στο κοινοβούλιο, το κόμμα υποστήριξε την αναδιοργάνωση της ελληνικής τριτοβάθμιας εκπαίδευσης με προτεραιότητα στους Έλληνες φοιτητές, υπονοώντας ότι οι αλλοδαποί φοιτητές τίθονται παραπάνω σε κάποια νοητή σειρά προτίμησης. Στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, βουλευτές του κόμματος επιτέθηκαν δημόσια σε καταλήψεις μαθητών, επιθυμώντας καθολική κατάργηση του εκπαιδευτικού ασύλου.
Ο πυρήνας αυτής της ρητορικής είναι ότι ο εκπαιδευτικός χώρος πρέπει να διαμορφώνει «αληθινούς Έλληνες», εννοώντας πολίτες φυλετικά καθαρούς, ιδεολογικά ομοιογενείς και υπάκουους στην ιεραρχική τάξη, και όχι δημοκρατικά υποκείμενα με κριτική ικανότητα και οργανωτικές δεξιότητες. Ο φοιτητικός συνδικαλισμός, επειδή καλλιεργεί την ικανότητα συλλογικής δράσης, την κριτική σκέψη και την αλληλεγγύη μεταξύ ομάδων, αποτελεί ακριβώς το αντίθετο αυτού του εκπαιδευτικού οράματος.
Ωστόσο, το να ερμηνεύσουμε τις δραστηριότητες της Χρυσής Αυγής στον εκπαιδευτικό τομέα απλώς ως «στρατηγική προσαρμογή» δεν είναι αρκετό. Το βαθύτερο ζήτημα έγκειται στις δομικές αδυναμίες του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος που επιτρέπουν στον εξτρεμισμό να βρει πρόσφορο έδαφος. Η χρόνια υποχρηματοδότηση του συστήματος επαγγελματικής εκπαίδευσης, η έλλειψη εκπαιδευτικών και η έλλειψη ελπίδας για κοινωνική κινητικότητα των μαθητών δημιουργούν ένα ιδεολογικό κενό.
Όταν ένας δεκαεξάχρονος μαθητής ΕΠΑΛ ανακαλύπτει ότι η κυρίαρχη κοινωνία τον ορίζει ως «αποτυχημένο», μια οργάνωση που διακηρύσσει πώς είναι μέλος της ανώτατης εκ των κατηγοριών στην κοινωνική διαστρωμάτωση, αποκτά φυσική έλξη. Η εκπαιδευτική στρατηγική της Χρυσής Αυγής είναι, στην ουσία, η εκμετάλλευση της αποτυχίας του ίδιου του εκπαιδευτικού συστήματος για να το αποδιαρθρώσει.
Η αποφυλάκιση του Κασιδιάρη μας υπενθυμίζει ότι η οργανωτική επιβίωση της Χρυσής Αυγής δεν εξαρτάται από την ελευθερία μεμονωμένων ηγετών. Οι τοπικές πυρήνες της οργάνωσης παραμένουν ενεργοί στην Αττική, τη Θεσσαλονίκη ακόμη και σε μικρότερες περιφέρειες όπως η Πελοπόννησος και νησιά όπως η Εύβοια, επιχειρώντας να διεισδύσουν σε σχολεία και να ασκήσουν βία. Η ιστοσελίδα της συνεχίζει να δημοσιεύει ναζιστικά κείμενα για «αίμα και φυλή», επιτιθέμενη σε αυτόπτες μάρτυρες της δολοφονίας του Παύλου Φύσσα. Αυτή η συνεχής παρουσία σημαίνει ότι ακόμη και αφού η Χρυσή Αυγή σε εκλογικό επίπεδο απαγορεύτηκε νομικά, η Χρυσή Αυγή σε οργανωτικό επίπεδο δεν εξαφανίστηκε ποτέ.
Βέβαια υπάρχει και η αντίληψη που θα έβλεπε την διείσδυση αυτή ως οριακά επωφελής. Θα προτιμούσε δηλαδή να υπάρχει έντονη παρουσία τέτοιων στοιχείων στα επαγγελματικά λύκεια παρά στα πανεπιστήμια, και αποδέχεται τον υπάρχοντα βαθμό ως μη χείρον βέλτιστον. Τέτοιες αναγνώσεις δεν εξυπηρετούν τους φοιτητές αλλά υποβοηθούν την Χρυσή Αυγή καθώς ουσιαστικά σπεύδουν σε τακτική αποχώρηση του δημοκρατικού στοιχείου από το προαύλιο.
Αγνοείται πλήρως το γεγονός πως ακόμα και ανήλικοι έχουν δικαίωμα ψήφου με τα δικά τους ψηφοδέλτια να είναι ισότιμα με αυτά των φοιτητών, και παραβλέπουν πως μια αντίληψη που έχει ριζώσει στα 17 δύσκολα θα ξεριζωθεί στα 18 έτη ενός νέου.
Επομένως, η υποτίμηση των δραστηριοτήτων της Χρυσής Αυγής στον εκπαιδευτικό τομέα συνιστά επικίνδυνη παρανόηση. Η αποτυχία του κόμματος στα πανεπιστήμια δεν πρέπει να ερμηνεύεται ως γενική υποχώρηση του εξτρεμισμού στους νέους.
Αντίθετα, η σχετική επιτυχία του στο σύστημα των ΕΠΑΛ αποκαλύπτει ένα πιο ανησυχητικό γεγονός: η επιβίωση του εξτρεμισμού δεν εξαρτάται από τον άμεσο ανταγωνισμό με την κυρίαρχη ιδεολογία, αλλά από την αναγνώριση και εκμετάλλευση των πιο ευάλωτων σημείων των κυρίαρχων θεσμών. Ενώ τα πανεπιστήμια αντιστάθηκαν με επιτυχία στη διείσδυση της Χρυσής Αυγής χάρη στο ακαδημαϊκό άσυλο και την ισχυρή παράδοση του φοιτητικού συνδικαλισμού, το σύστημα των ΕΠΑΛ, λόγω της ασθενούς οργανωτικής του υποδομής, κατέστη πιο εύκολος στόχος.
Στη δήλωσή του μετά την αποφυλάκιση, ο Κασιδιάρης ισχυρίστηκε «Δεν είμαι μόνος». Από την οπτική της εκλογικής πολιτικής, αυτό μπορεί να είναι η κενολογία ενός περιθωριακού προσώπου που καταδικάστηκε από τη δικαιοσύνη. Αλλά από την οπτική της οργανωτικής διείσδυσης, υποδεικνύει μια πιο θεμελιώδη απειλή: όταν ο εξτρεμισμός δεν επιχειρεί πλέον να κατακτήσει τους εκπαιδευτικούς θεσμούς από έξω, αλλά να εκμεταλλευτεί τις ρωγμές τους από μέσα, η θεσμική άμυνα και μόνο δεν αρκεί.
Η αντίληψη της Χρυσής Αυγής για τον φοιτητικό συνδικαλισμό, ανεξάρτητα από το πόσο αποτυγχάνει στα πανεπιστήμια, στην πράξη της στο σύστημα των ΕΠΑΛ θέτει μια νέα πρόκληση, της οποίας η λογική δεν έγκειται στην νίκη ιδεολογικών αντιπαραθέσεων, αλλά στην εγκαθίδρυση de facto ελέγχου σε γωνιές που παραβλέπονται από το σύστημα. Η αντιμετώπιση αυτής της πρόκλησης απαιτεί όχι μόνο νομική απαγόρευση, αλλά βαθιά μεταρρύθμιση των υλικών συνθηκών στο σύστημα επαγγελματικής εκπαίδευσης που επιτρέπουν στον εξτρεμισμό να ριζώσει.

Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου